Владата во Вашингтон на муабет, а 15% царина остана

Денес, на 7 април, во Вашингтон се одржува втората сесија од Стратешкиот дијалог меѓу Северна Македонија и САД. Американскиот Стејт департмент во дневниот распоред го најави настанот за 11:45 по вашингтонско време, а од македонска страна делегацијата ја предводи Тимчо Муцунски, заедно со министрите за внатрешни работи, одбрана, дигитална трансформација и енергетика.

Официјално, темите се веќе познати: одбрана и безбедност, сајбер-безбедност и технолошка соработка, економија, трговија и енергетика, заедничка борба против транснационални закани и зајакнување на граничната безбедност.

Муцунски претходно најави и дека ќе се отвори разговор за визна политика, со акцент на бизнис, образование, наука и туризам. Но ако се спореди оваа сесија со првиот Стратешки дијалог од 2022 година, се гледа и важна разлика: тогаш фокусот беше поширок и вклучуваше демократија, културна размена, образование и поддршка за евроинтеграциите, додека сега тежиштето видливо се поместува кон безбедност, технологија, енергија и трговски аранжмани.

Токму во тој дел е и главниот јаз меѓу политичката реторика и економската реалност. Во февруари Вашингтон и Скопје објавија рамка за „реципрочна, фер и балансирана трговија“, но во истата рамка јасно стои дека Северна Македонија ќе ги елиминира царините за сите американски индустриски и земјоделски производи, додека САД ќе ја задржат царината од 15 проценти за стоките со потекло од Македонија, со можност само дел од производите подоцна да добијат нулта стапка.

Со други зборови, партнерството беше претставено како чекор напред, а во пракса асиметријата остана запишана во самиот договор.

Тоа е уште повпечатливо ако се има предвид дека американско-македонската трговија не е голема. Според Канцеларијата на трговскиот претставник на САД, вкупната трговија со стоки и услуги меѓу двете земји во 2024 година изнесувала 433 милиони долари.

За толку мала размена, политичката симболика е очигледно поголема од економската тежина, а токму затоа царината од 15 проценти добива уште посилно значење: не како технички детал, туку како мерка што покажува колку Вашингтон навистина е подготвен да ја отвори својата врата за македонскиот извоз.

И тука е важната нијанса. Точно е дека 15 проценти не се меѓу апсолутно највисоките американски царински стапки: Србија е на 35 проценти, Босна и Херцеговина на 30, а и Европската Унија во својот договор со САД останува на 15 проценти за поголем дел од стоките.

Но, исто така е точно и дека тоа не е третман што личи на повластена стратешка релација. За држава што денес во Вашингтон разговара за сојузништво, безбедност и заеднички интереси, задржувањето на царината испраќа јасна порака: политичкото партнерство не значи автоматски и трговска попустливост.

Затоа вистинската агенда на денешниот состанок не е само во официјалните формулации за стратешки дијалог. Таа веќе се чита и во тоа што САД бараат: отворање на македонскиот пазар, решавање на нетарифните бариери, полесен влез за американските земјоделски производи, усогласување во дигиталната трговија и енергетско врзување преку интерконекторот со Грција и идни набавки на американски течен гас.

Ако по денешните средби нема конкретен сигнал за олеснување на царинскиот режим, тогаш зад големите зборови за партнерство ќе остане старото чувство: во Вашингтон се разговара за стратешки односи, а македонските компании и натаму ќе влегуваат на американскиот пазар со царина што не изгледа како награда за блискост, туку како цена за нерамноправен договор.