Skip to content
Во срцето на италијанскиот град Фано, под плоштад што со децении бил само урбан простор, археолозите извадија на виделина откритие што италијанските власти веќе го споредуваат со најголемите сензации на модерната археологија. За време на ископи поврзани со реконструкција на Пјаца „Андреа Коста“, во регионот Марке, биле откриени остатоци од монументална римска базилика за која истражувачите тврдат дека може со сигурност да ѝ се припише на Марко Витрувиј Полион – човекот чие дело „Де архитектура“ со векови е темел на западната архитектонска мисла.
Министерот за култура на Италија, Алесандро Џули, во јавните изјави ја нарече пронајдената базилика „Тутанкамон на 21 век“, сугерирајќи дека станува збор за настан што ќе ја надживее дневната политика и ќе остане како трајна референца во историјата на културата. Според неговата реторика, археологијата во Фано влегува во период „пред“ и „по“ откритието – тврдење што истовремено ја подигнува тежината на наодот, но и ја открива потребата државата да го претвори настанот во културна и туристичка капитализација.
Она што го прави откритието исклучително не е само фактот дека се работи за градба стара околу две илјади години, туку врската со Витрувиј. Со векови, базиликата што тој ја опишува во својата книга беше археолошка „сенка“: позната од текст, реконструкции и хипотези, но без материјален доказ кој би ја фиксирал на картата. Сега, клучниот аргумент на истражувачите се колоните и распоредот на елементите што, според официјалните соопштенија, директно одговараат на описот што Витрувиј го оставил. Во таа смисла, пронајдените структури не се само уште еден римски објект, туку редок случај во кој книжевниот извор и теренскиот доказ се „поклопуваат“ речиси учебнички.
Во римската традиција, базиликата не е храм, туку јавна институција – простор за правда, трговија и административни работи. Витрувиј ја опишува токму како репрезентативна градба за јавниот живот, што дополнително ја објаснува симболиката на откритието: пронајдениот објект не е приватна гробница или изолирана светилишна точка, туку урбано јадро на еден римски град. Фано, некогашен Fanum Fortunae, одеднаш добива физички доказ за својата античка улога, а локалната власт веќе најавува дека градот ќе добие меѓународно внимание какво што регионот Марке ретко добива во конкуренција со „големите“ италијански дестинации.
Градоначалникот Лука Серфилипи изјави дека „повеќе од 2.000 години се чекало“ на ова откритие – реченица што јасно покажува дека во Фано базиликата не се доживува само како наука, туку и како идентитет. Во градот постои и Витрувијански студиски центар кој со години ја „одржува“ приказната за Витрувиј, што сугерира дека ова не е случајна сензација, туку културен наратив кој конечно добива материјална потврда.
Сепак, зад еуфоријата стои и едно попрозаично прашање што често се појавува во Европа: дали големите археолошки наоди се плод на систематско истражување или на случајност што се активира дури кога ќе почне градежна интервенција. Фактот што базиликата излегува на површина во рамки на проект за урбана пренамена е потсетник дека „подземната“ историја често станува видлива само кога модерниот град почнува да копа. Токму тука ќе се мери сериозноста на следните чекори: колку од локалниот проект ќе се прилагоди на археологијата, колку од наодот ќе биде конзервиран и презентиран, и дали јавноста навистина ќе добие пристап до откритието или тоа ќе остане уште една затворена зона меѓу огради и прес-конференции.
Италијанските власти најавуваат дека истрагите и ископите ќе продолжат за да се утврди колкав дел од базиликата е зачуван и како ќе се интегрира локацијата во градот. Ако Витрувијовата базилика со векови живеела само како идеја во текст, сега пред Фано стои нова задача: да покаже како се управува со откритие што истовремено е научен доказ, туристички потенцијал и урбан проблем на терен.