Skip to content
Украинскиот претседател Володимир Зеленски ја нападна европската политика кон руската војна како бавна, фрагментирана и недоволна, предупредувајќи дека континентот „изгледа изгубено“ во момент кога на хоризонтот се турка мировна рамка што во голема мера ја диктира Вашингтон. На Светскиот економски форум во Давос тој ја опиша својата порака како „Граундхог деј“ – истата реченица, истата тревога, истата година што поминува без суштинска промена во европската брзина и единство.
Во говорот, Зеленски ја позиционира Европа не како втор план во глобалната безбедност, туку како актер што сè уште не се одлучил дали сака да биде сила или географија. Неговата критика не беше само за количината на помошта, туку за политичката архитектура: одлуки што доаѓаат доцна, дебати што траат подолго од ракетните циклуси, и внатрешни несогласувања што, според Киев, на терен се претвораат во празнини во одбраната. Во таа логика, „европската солидарност“ станува фраза што звучи добро на самити, но се распаѓа кога треба да се претвори во брза испорака, цврсти гаранции и јасна стратегија за притисок врз Москва.
Паралелно со јавното обраќање, Зеленски во Давос имал средба зад затворени врати со американскиот претседател Доналд Трамп, која ја опиша како продуктивна и значајна. Контекстот е очигледен: додека Европа се обидува да формулира сопствена позиција, САД веќе ја водат дипломатијата на фронтот „мир“, со пратеници кои, според најавите, заминуваат на разговори во Москва. Во таа динамика, Украина се обидува да избегне сценарио во кое мировниот договор ќе се претвори во листа на факти што ги легализираат руските позиции на терен.
Клучната точка што останува отворена – и според изјавите на украинската страна, и според тоа што го признаваат и американските посредници – е идниот статус на окупираните територии. Зеленски јавно вели дека предлозите се „речиси готови“, но истовремено признава дека прашањето за земјата што Русија ја држи под контрола е јазол што не се пресекува со говори. Токму затоа, кога во Давос се зборува за „мир“, во ист здив се зборува и за гаранции, оружје и воздушна одбрана – како да е јасно дека примирјето без механизам за принуда е само пауза во распоредот на следниот напад.
Тука се надоврзува и најчувствителната димензија во неговата порака: европската зависност од американската безбедносна сенка. Зеленски отворено порача дека без САД „гаранциите не функционираат“, а во исто време ги повика европските влади да престанат да се однесуваат како коментатори на туѓа стратегија. За Киев, „европска автономија“ не е филозофија, туку прашање на време: колку брзо Европа може да создаде капацитети и политичка кохезија што ќе значат нешто на источната граница.
Во истиот пакет доаѓа и темата што Европа ја допира со ракавици: рускиот капитал и руската енергија. Зеленски повторно ја турка идејата дека замрзнатите руски државни средства треба да се претворат во ресурс за Украина, како сигнал дека продолжувањето на војната ќе биде економски бесмислено за Москва. Тоа е тест за ЕУ меѓу правниот страв и геополитичката нужност: дали европските институции ќе се држат до претпазливост, или ќе преземат чекор што би бил преседан – но и порака дека цената на агресијата не е само санкциска листа, туку конфискација со последици.
Во суштина, настапот во Давос беше огледало за европската политика: Зеленски не бара само повеќе помош, туку поинаква Европа – побрза, пообединета и помалку опседната со тоа како ќе изгледа утре, а повеќе со тоа што мора да направи денес. Во период кога дипломатијата за мир се интензивира, неговата порака е дека Европа нема луксуз да задоцни уште една година – затоа што тогаш не ќе реагира на иднината, туку ќе ја наследи туѓата верзија од неа.