Skip to content
На грчкиот остров Евија, во близина на Амаринтос, археолози открија архајски храм стар околу 2.700 години, во чија внатрешност биле пронајдени бројни приноси – од керамика и ритуални садови до накит од злато и сребро, со вметнати парчиња килибар и корал, како и амајлии донесени од Исток. Храмот е дел од светилиштето на Артемида Амарисија, локален култен центар што се истражува со години од заеднички швајцарско-грчки тим.
Клучниот слој на откритието се врзува за ископувањата од 2023 година, кога е целосно расчистен објект датиран во 7 век пред нашата ера. Должината на градбата достигнува 34 метри, мерка што одговара на „стоте стапки“ во античкиот грчки систем и која се среќава кај дел од монументалните храмови на периодот. Планот е апсидален, што археолозите го опишуваат како невообичаено решение за тоа време, а самата конструкција е подигната од сурови тули врз сувозиден камен темел, индиректен показател дека теренот во моментот на градба сè уште бил мочурлив.
Она што ја прави оваа локација особено важна е внатрешната „архитектура на ритуалот“. Наместо да бидат надвор, како што е честа пракса во грчките светилишта, во средиштето на храмот се појавуваат повеќе огништа што, според истражувачите, служеле како олтари. Во предниот дел се наоѓа и потковичест олтар, покриен со дебел слој пепел богат со согорени коски – материјален траг дека жртвените активности се повторувале долго време. Најстариот хоризонт на употреба на овој олтар дал керамика од крајот на 8 век пред нашата ера, што отвора можност култот да е постар од самиот храм и дека дел од ритуалните структури можеби првично биле на отворено, пред да бидат „внесени“ во новата градба.
Меѓу предметите пронајдени во внатрешноста се издвојуваат коринтски алабастри, атински вазни и локално произведени ритуални бокали, како и накит од благородни материјали – злато, сребро, корал и килибар. Пронајдени се и амајлии со источна провиниенција, како и бронзени и железни делови што се поврзуваат со опрема и вооружување, што укажува дека приносите не биле само декоративни, туку носеле симболика на статус, заштита и обредна функција.
Стратиграфијата покажува и драматичен пресврт: храмот бил делумно уништен, најверојатно од пожар, во третиот квартал на 6 век пред нашата ера. Потоа следела привремена стабилизација со ѕидови/прегради од тули за да се заштити централната зона на почитување, пред на крајот од истиот век да биде подигнат нов храм. Под нивото на архајскиот објект, ископувањата регистрираат уште постари траги – сувозидни ѕидови од издолжена градба со слична ориентација и низа наоди како бронзени фигури на бикови и овен од геометрискиот период, како и глинена глава на бик од микенскиот период. Надвор од непосредната зона на храмот, пробните сондажи откриваат и објекти од 9 и 8 век пред нашата ера, што ја проширува сликата за раната фаза на светилиштето.
Истражувачкиот проект го водат Швајцарската школа за археологија во Грција и надлежните грчки служби за антиквитети, со теренски кампањи што секоја година ја прошируваат картата на светилиштето и неговото место во античкиот пејзаж. Паралелно со ископувањата, се работи и на регионален увид во населбите, земјоделските површини и комуникациските правци што го поврзувале култниот центар со пошироката област, вклучително и трасите што античките извори ги врзуваат со „свети пат“ кон Еретрија.