Skip to content
Во последните месеци, белорускиот претседател Александар Лукашенко ослободи повеќе од 120 политички затвореници, а во последната година тој број надмина 250 луѓе, вклучувајќи и некои истакнати опозициски лидери.
Иако ова може да се протолкува како знак на отстапка на режимот, во Минск не станува збор за демократизација, туку за внимателно осмислен, прагматичен потег. Со селективни отстапки, Лукашенко се обидува да ја подобри меѓународната позиција на земјата и да го ублажи економскиот притисок.
Односи со Западот и санкции
Пресвртот во однесувањето на белоруските власти е директно поврзан со доаѓањето на Доналд Трамп на чело на САД. Белорусија е под тешки западни санкции од 2020 година, воведени по масовните протести поради спорните избори. Режимот потоа одговори со репресија, апсења и прогон на опозицијата.
Клучниот удар врз белоруската економија беа санкциите врз извозот на калиум, една од главните извозни суровини на земјата. После тоа, Минск стана уште потесно поврзан со Русија, до степен што Белорусија практично стана воена база за руската армија. Инвазијата на Украина, која делумно беше започната од територијата на Белорусија, дополнително го изолираше Минск – Европската Унија го етикетираше како соучесник и речиси целосно ги прекина односите. ЕУ сè уште ги смета белоруските власти за нелегитимни, а санкциите остануваат на сила, пишува Index.hr.
Обид за приближување кон САД
Свесен за промените во глобалната политика, Лукашенко се обидува да го искористи враќањето на Трамп во Белата куќа за барем делумно да ги „стопи“ односите со Вашингтон и да го намали меѓународниот притисок. Откако Трамп дојде на власт, Минск го интензивираше ослободувањето на политичките затвореници, а САД назначија специјален пратеник за Белорусија, што Лукашенко го поздрави со големо одобрување.
Во замена за евентуалното укинување на санкциите, особено оние поврзани со извозот на калиум, режимот го започна процесот на ослободување на затворениците. Сепак, тој процес е строго контролиран: ослободените членови на опозицијата веднаш се испраќаат во соседните земји како Литванија, Полска или Украина. Тие беа формално помилувани, но меѓународните набљудувачи предупредија дека во суштина станува збор за депортации. Според медиумите, многумина морале да пишуваат петиции или изјави за „каење“, додека репресијата во земјата не се намалила во ниту еден сегмент.
ЕУ не го менува својот став
Европската унија го поздрави ослободувањето на затворениците, но не ги ублажи санкциите. Белорусија сè уште има сериозни проблеми во трговијата со своите соседи, особено затоа што нема излез на море. Иако САД ги ублажија дел од санкциите, Минск не може да ги користи пристаништата во Литванија и Полска, па затоа е принуден да извезува поташа преку руските балтички пристаништа, што дополнително ја продлабочува својата економска зависност од Москва.
Постојат шпекулации дека Белорусија, преку САД, ќе се обиде да обезбеди извозна рута преку Украина и пристаништето Одеса, но таквото сценарио во моментов е нереално поради војната.
Мадуро како предупредување
Дополнителна причина за вознемиреност во Минск се настаните во Венецуела и апсењето на претседателот Николас Мадуро. Лукашенко реагираше на таа вест со големо задоцнување, а неговото обраќање беше претпазливо и без директна конфронтација со САД. Сепак, јасно е дека тој настан го сфати лично – како предупредување.
Во очите на Вашингтон, белорускиот и венецуелскиот режим имаат слични карактеристики: потпирање на Русија, оспорени избори и репресија врз опозицијата. Во својата изјава, Лукашенко предупреди дека евентуалната интервенција би можела да стане нов „Виетнам“ за САД, но посебно внимание посвети на „предавствата“ од најблиската околина на Мадуро, што укажува на страв од внатрешни превирања во самата Белорусија.
Што е реално, а што не?
Официјален Минск го смета „венецуелското сценарио“ во Белорусија за нереално, првенствено поради руската воена заштита и фактот дека доктрината на Трамп за надворешна политика во моментов се фокусира на западната хемисфера. Всушност, со присуството на руски трупи, па дури и тактичко нуклеарно оружје на белоруска територија, директната интервенција изгледа малку веројатна.
Сепак, некои опозициски кругови веруваат дека „иранското сценарио“ е пореално – комбинација од надворешен притисок, санкции и поддршка за опозицијата со можни пукнатини во режимот. Таквата опција би станала поверојатна само ако се процени дека Русија повеќе нема целосна контрола врз Белорусија, но засега не изгледа реално.
И покрај ова, затворањето на кругот на авторитарни сојузници и растечкиот притисок од Западот создаваат вознемиреност и во Минск и во Москва. Затоа загриженоста на Лукашенко не е неоснована – американската политика сè повеќе го стеснува просторот за маневрирање за Белорусија, но и за Русија, во време кога се бара излез од војната во Украина.