Skip to content
Од 1 јануари 2026, Украина и Молдавија практично влегоа во европската „Roam Like at Home“ зона: повици, СМС и мобилен интернет во ЕУ (и обратно) без дополнителни роаминг-надоместоци, но во рамки на сопствениот тарифен пакет и со „разумни“ ограничувања што ги дефинираат операторите. За граѓаните тоа изгледа како едноставна победа, а за државите – како симболична „брза лента“ кон европскиот пазар.
Токму тука е клучната разлика со Македонија. Украина и Молдавија не влегоа во режимот поради добра волја, туку преку конкретни правни одлуки на ЕУ, донесени во 2025 година, со јасен датум на примена од 1 јануари 2026. Тоа е модел на интеграција што се потпира на нивната договорна рамка со ЕУ и на усогласувањето со европските правила во телекомуникациите, за да може истиот режим да важи реципрочно – и за нивните граѓани во ЕУ, и за граѓаните на ЕУ кај нив.
Западен Балкан, пак, формално е во друга „траса“. Наместо директно приклучување во „Roam Like at Home“, ЕУ и регионот стартуваа со договорен процес на постепено намалување на цените, кој, по договорите меѓу операторите и институциите, почна со значајно намалување на цените за мобилен интернет при роаминг на 1 октомври 2023 и е поставен како патека што треба да доведе до цени „блиску до домашните“ до 2027 година. Тоа не е исто што и целосно укинување на роамингот по моделот на ЕУ, туку транзиција што зависи од повеќе регулаторни и пазарни чекори.
Затоа прашањето „каде згреши Македонија“ е делумно погрешно поставено. Македонија не може сама да си „испреговара“ влез во „Roam Like at Home“ ако за целиот Западен Балкан сè уште нема правна рамка што ќе го овозможи тоа на ниво на ЕУ. Европските институции јавно признаа дека за земјите од регионот недостига токму правен механизам споредлив со оној што го имаат Украина и Молдавија, и дека во Брисел се работи на решение што би ги надополнило постојните договори со Западен Балкан. Во превод: регионот нема „копче“ што може да се притисне веднаш, туку треба ново правно „сидро“ на ниво на ЕУ.
Вториот слој е домашната подготвеност и темпото на усогласување. Македонија, формално, ја забрзува регулаторната усогласеност во секторот електронски комуникации, а Владата јавно говори дека работи на воведување „roaming like at home“ со ЕУ. Но во вакви процеси не е доволна политичка најава: потребни се детални правила, капацитет на регулаторот, механизми за „фер употреба“, контрола на злоупотреби и – најчесто најтешкото – усогласување на големопродажните (wholesale) цени меѓу операторите, затоа што токму таму се крши математиката на „роаминг без доплата“.
Третиот слој е геополитиката и приоритетите на ЕУ. За Украина и Молдавија, ЕУ ја туркаше интеграцијата во конкретни сегменти на внатрешниот пазар како дел од пошироката политичка и безбедносна поддршка. За Западен Балкан, ЕУ засега избра постепен модел преку регионални договори и комерцијални аранжмани со операторите. Дури и таму, според јавните најави, може да има нееднаков распоред: за Албанија и Црна Гора беа дадени најави дека би можеле да дојдат до „нула роаминг“ со ЕУ во 2026, додека другите земји – меѓу нив и Македонија – остануваат во рамката на поширокиот регионален рок и услови.
Во пракса, Македонија не „згреши“ во една точка, туку се судира со комбинација од три работи: различна европска правна патека за регионот, недовршен европски механизам за Западен Балкан и сложена пазарна математика меѓу операторите. Додека тој триаголник не се затвори – со правна рамка од ЕУ, со целосно усогласени домашни правила и со одржливи wholesale договори – роамингот со ЕУ ќе остане трошок за македонските корисници, иако во регионот веќе одамна се гледа трендот на постепено „спуштање“ на цените.