Зошто нафтата ви ја поскапува кошничката и кога не точите гориво?

Нафтата ви ја поскапува кошничката и кога не точите гориво затоа што нејзината цена не удира само по бензинските пумпи, туку и по транспортот, производството, доставата и очекувањата за инфлацијата. Тоа повторно се виде и неделава, кога цената на суровата нафта нагло скокна по воената ескалација на Блискиот Исток, пред делумно да се повлече, додека на пазарите веднаш се засилија стравувањата од поскапи енергенси и одложување на намалувањето на каматите.

Влијанието е толку широко затоа што нафтата одамна не е само гориво за автомобилите. Таа е трошок вграден во авионски билети, бродски превоз, логистика, амбалажа, пластика, синтетички материјали и цел синџир индустрии што секојдневно ги користат и домаќинствата и фирмите. Меѓународната агенција за енергија проценува дека петрохемијата ќе носи повеќе од една третина од растот на светската побарувачка за нафта до 2030 година, а неодамнешниот скок на цената веќе ги натера и авиокомпаниите да коригираат цени поради поскапениот џет-фуел.

Токму тука почнува ефектот што граѓаните најдиректно го чувствуваат. Истражувањата на Меѓународниот монетарен фонд покажуваат дека шоковите кај горивата најсилно се прелеваат врз транспортот, домувањето и комуналиите, но и врз храната, а во земјите во развој тој пренос е поширок и поупорен. Фондот предупредува и дека енергетските шокови не остануваат само во т.н. насловна инфлација, туку со време се влеваат и во основната инфлација преку платите и другите производствени трошоци.

Затоа секој нов нафтен потрес брзо стигнува и до трпезата. Светска банка забележа дека индексот на цените на ѓубривата во првиот квартал од 2025 година пораснал за повеќе од 10 проценти на годишно ниво, додека цените на уреата ја влошиле достапноста на ѓубривата во однос на храната. Во исто време, глобалната домашна инфлација на храната останува покачена, а во економиите во развој е речиси двојно повисока од онаа во напредните земји. Тоа значи дека кога нафтата нагло поскапува, ударот не запира кај резервоарот, туку се движи низ превозот, ѓубривата, производството и на крај завршува во цената на секојдневната кошничка.