Зошто некои веруваат во заговори: врска со несигурност и нетолеранција

Верување во заговори најчесто се објаснува со „недостаток на информации“ или со ниска едукација, но нови истражувања сè почесто покажуваат дека коренот може да биде попсихолошки отколку образовен. Во фокусот на една нова анализа е таканаречената „cover-up“ перспектива – уверувањето дека моќни организации ја кријат вистината и дека официјалните објаснувања речиси секогаш се маска.

Во студија што ги разгледувала врските меѓу демографија, идеологија и личносни карактеристики кај 253 возрасни испитаници (најмногу од Велика Британија, САД, Канада и Јужна Африка), како клучен предиктор се издвојува ниската толеранција на двосмисленост. Со други зборови, луѓе што тешко поднесуваат неизвесност, сложени објаснувања или ситуации без јасен „виновник“, почесто се прилепуваат кон наратив што нуди чиста, конечна слика – дури и ако е претерано поедноставена.

Паралелно со тоа, силна врска се забележува и со уверувањето дека светот е фундаментално неправеден. Кога некој гледа „неправда“ како основна матрица на реалноста, полесно прифаќа теза дека зад настаните стојат „сенки“ што управуваат со исходот. Во таа рамка, заговорот функционира како објаснување што ги собира фрустрацијата, стравот и чувството на немоќ во една единствена причина.

Еден од најинтересните наоди е што образованието не се покажува како заштитен ѕид: стереотипот дека „само неинформираните веруваат“ не држи секогаш вода. Тоа ја поместува дебатата од прашањето „колку знае човек“ кон прашањето „како се справува со неизвесност и неправда“. Истражувачите нагласуваат дека станува збор за корелации, со релативно ограничен примерок и потреба од пошироки репликации, но сигналот е јасен: заговорите не се секогаш интелектуална грешка, туку често психолошка потреба за затворање на отворените прашања.