Зошто странски инвестициски фондови купуваат станови во Скопје?

Зошто „странски инвестициски фондови купуваат станови во Скопје“ стана актуелно прашање, откако дел од медиумите објавија дека данскиот инвестициски фонд „Ваeксткапитал Груп“ веќе купил 250 станови во изградба во главниот град, планира бројката да ја зголеми на 500 до крајот на годинава и за кратко време да надмине 1.000 станови, со купувања што, според соговорници од пазарот, дополнително вршат притисок врз цената по квадратен метар.

Од самите инвеститори, според објавеното, не се открива дали станува збор за стратегија за препродажба по повисока цена кога новоградбите ќе бидат готови или за долгорочно издавање под кирија. Во исто време, гувернерот на Народната банка, Трајко Славески, јавно посочи дека има неофицијална информација за дански фонд кој купил 40 станови во згради во изградба, недалеку од Центарот, и оцени дека ваквите купувања се водени од очекување дека цените ќе продолжат да растат, иако тоа, како што подвлече, не е гаранција.

Телма, повикувајќи се на свои информации, наведува дека станува збор за многу поголем обем од првично споменатите 40 станови: договори биле склучени за 144 станови кај Ист гејт мол и во центарот на градот, а целта, според тие информации, е бројката да стигне до 350 станови во Скопје.

Зад интересот за скопскиот пазар стои едноставна логика: кога недвижнините брзо поскапуваат, големите играчи гледаат „сигурна“ актива што ја чува вредноста и може да донесе добивка. Во прилог на тоа, во прилозите се наведува дека, според податоци на Народната банка, становите само во изминатата година поскапеле за 25 отсто, а за пет години цената се удвоила, што ја храни претпоставката дека растот може да продолжи.

Паралелно, се отвора и прашањето за издавањето: градежникот Никола Велковски за Телма оценува дека во Скопје тешко може да се најде простор за долгорочно издавање на толкав број станови ако пазарот е презаситен, освен ако дел од становите не завршат во краткорочно издавање или во модели насочени кон специфични групи, како странци што би доаѓале да работат во земјава. На тој начин, купувањето не е само кладба на раст на цената, туку и обид да се фати пазар што може да се пренасочи кон туристички и деловни престои.

Домашните бројки дополнително ја објаснуваат „гравитацијата“ на Центар и Карпош: според податоци на Агенцијата за катастар што ги пренесува Телма, просечната цена на становите во Центар во последното тримесечје од 2025 година била 110 илјади денари, односно речиси 1.800 евра за квадратен метар, а во поединечни случаи најскапиот стан достигнал 3.000 евра по квадрат, со пример на продажба на стан од 83 квадрати за 246 илјади евра. Токму ваквите ценовни нивоа создаваат амбиент во кој големите купувачи сметаат дека ќе ја „влечат“ кривата нагоре, додека за локалните купувачи станот станува сè подалечна цел.

Се посочува и можната улога на државата, ако притисокот врз цените продолжи. Како опции што се споменуваат во контекст на европската пракса се ограничувања за краткорочно издавање или повисоки давачки за секој нареден стан што не служи за живеење, а Славески, навестил дека владата можеби размислува за промени во даночната политика. Додека таквите решенија остануваат на ниво на идеи, пазарот во Скопје, според соговорниците, продолжува да се движи по инерцијата на очекувањата дека утрешниот квадрат ќе биде поскап од денешниот.