Skip to content
Струга повторно ја живее истата сцена: дожд што не е катастрофален по мерка, а сепак изгледа како да е. Улици што се претвораат во плитки канали, шахти што „враќаат“, мирис на фекалии по главните коридори и автомобили што внимателно минуваат покрај бари што не се од вчера, туку од години. Во градот се шири чувство дека Струга одамна не е приоритет на државата, туку паричка за поткусурување на владините партнери – место што се споменува кога треба да се балансира коалициска математика, а се заборава кога треба да се решава инфраструктура.
Оваа теза не е само политичка реторика, туку се храни од секојдневието: кога врне, градот се „тестира“ како на проба; кога ќе престане дождот, остануваат талози, оштетени коловози и нервоза дека следниот облак ќе ја повтори истата приказна. Дождот е само катализатор. Вистинскиот проблем е системот што не функционира – мешање атмосферска и фекална канализација, недоволни капацитети, точки што се задушуваат поради одржување што доаѓа доцна или селективно, и мрежа што одамна го надминала товарот на град што расте и во лето експлодира со туристи.
Во исто време, граѓаните добиваат сметки што за нив не се „комунален трошок“, туку казна за нешто што не го добиваат. Вода, колектор, разни ставки што на хартија треба да обезбедат систем што ќе го штити езерото и ќе го прави градот функционален, а на терен – шахта што се прелева на првиот пороен дожд и канализација што одбива да се однесува како инфраструктура на 21 век. Кога човек плаќа висока цена, очекува барем предвидливост. Во Струга често се плаќа, а неизвесноста останува.
Тука се судираат две реалности. Првата е дека колекторскиот систем и водоводот се скапи, бараат континуирано одржување, енергија, кадар и инвестиции. Втората е дека јавноста ретко добива јасно објаснување зошто сметките растат, каква е методологијата, каде завршуваат средствата и кој е одговорен кога резултатот на теренот е очигледен неуспех. Без транспарентност, секој нов износ станува политичко гориво: наместо доверба дека системот се стабилизира, се создава перцепција дека Струга ја финансира сопствената нефункционалност.
Во таков амбиент, „паричка за поткусурување“ не мора да значи формален договор запишан на хартија. Доволна е практиката што граѓаните ја препознаваат: Струга да биде тема во изборни кампањи, во ветувања за капитални проекти и европски стандарди, а потоа да се сведе на симболични интервенции и прес-конференции. Локалната власт ќе обвини дека државата не помага доволно; централната ќе возврати дека општината не планира и не одржува; комуналните ќе се повикаат на долгови и наследени проблеми. Во тој круг на префрлање одговорност, дождот секогаш победува.
Особено тежок слој на оваа приказна е Охридското Езеро. Колекторот не е само ставка на сметка, туку цивилизациски проект за заштита на највредниот природен ресурс во регионот. Кога системот не функционира, последицата не е само локално поплавување, туку и ризик за животната средина, за туризмот и за економијата што Струга ја живее. И повторно, граѓаните се наоѓаат меѓу високите очекувања и ниската доверба: плаќаат за заштита, а гледаат хаос по улиците.
Политичката димензија се засилува секогаш кога ќе се отвори прашањето кој „управува“ со Струга како зона на влијание, кој добива позиции и институции, и кој ја носи политичката тежина на одлуките што се чувствуваат преку сметки и инфраструктура. Во такви моменти, градот изгледа како да служи за рамнотежа меѓу партнерите, наместо како место каде што државата мора да покаже дека јавниот интерес е над партискиот. И додека политичките договори се менуваат, канализациските цевки остануваат исти.
На крајот, најточниот индикатор за тоа дали Струга е „поткусурување“ или приоритет не е изјавата на ниту еден функционер, туку следниот дожд. Ако улиците повторно станат корита, ако шахтите повторно „издишат“ и ако граѓаните повторно добијат сметки што звучат како луксуз во град што се дави, тогаш тезата ќе продолжи да живее – не затоа што е политички згодна, туку затоа што е логичен заклучок од секојдневната слика. А Струга ќе ја чека следната облачност со истата, веќе навикната, недоверба.