Skip to content
Додека Европа сè појасно ја редефинира улогата на културата како двигател на општествен развој, Оулу во Финска и Тренчин во Словачка се издвојуваат како нови културни предводници, подготвени да ја носат титулата Европска престолнина на културата 2026. Ова признание не е само симболичка чест, туку долгорочен процес што ги трансформира градовите – инфраструктурно, културно и општествено.
Тренчин – мал град со голема европска амбиција
Тренчин, живописен град во западна Словачка со околу 55.000 жители, е пример како една локална заедница може да се позиционира на европската културна мапа без да ја изгуби својата автентичност. Градот е најпознат по импозантниот Тренчински замок, сместен на карпа над градот, додека под него се простира компактен стар град со плоштад што живее преку кафулиња, барови и културни простори.
Посебно значење има реновираната синагога, која денес не е само сведоштво за богатото еврејско наследство, туку и активен културен простор – место за концерти, изложби и јавни дебати. Со тоа, Тренчин покажува како меморијата и современата култура можат да коегзистираат и да се надополнуваат.
„Будење на љубопитноста“ како културна стратегија
Проектот „Европска престолнина на културата – Тренчин 2026“ се води под мотото „Будење на љубопитноста“, кое не се однесува исклучиво на културната програма, туку и на начинот на кој градот се развива. Фокусот е ставен на оживување на неискористени простори, создавање нови културни навики и поврзување на локалната сцена со европските текови.
Агендата вклучува кабаре-претстави, соседски фестивали, интердисциплинарни уметнички проекти и активности насочени кон социјална кохезија, со јасна цел – културата да не биде елитистички производ, туку секојдневно искуство. Посебен акцент е ставен на младите, кои градот сака да ги задржи преку создавање услови за креативна работа и професионален развој.
Инфраструктура како предуслов за културна политика
Еден од клучните чекори е реновирањето на културниот центар во Тренчин, инвестиција вредна 8 милиони евра, кој денес располага со простори за танц и театар, студија, работилници и професионално филмско студио. Овој пристап јасно покажува дека културната титула не се гради само со настани, туку со инфраструктура што останува и по завршувањето на годината на ЕПК.
Тренчин тука ја следи логиката на градови како Печ (2010) и Веспрем (2023) – културата како долгорочна јавна инвестиција, а не како краткорочен маркетинг-проект.
Каде е Скопје во оваа приказна?
Во оваа европска слика, неизбежно се поставува прашањето: каде е Скопје и како се подготвува за Европска престолнина на културата? За разлика од Тренчин, каде културната стратегија е јасно артикулирана и институционално поддржана, Скопје сè уште се соочува со фрагментиран културен систем, недоволна инфраструктура и недостиг од долгорочна визија.
Иако градот располага со силен независен културен сектор и богато наследство, недостасува системска политика што културата ќе ја третира како развоен ресурс, а не како трошок. Примерот на Тренчин покажува дека големината на градот не е пресудна – пресудни се политичката волја, јасната стратегија и вложувањето во луѓето.
Културата како европска лекција
Оулу и Тренчин не се само нови европски културни центри – тие се лекција за тоа како културата може да биде алатка за трансформација, за зајакнување на заедницата и за враќање на довербата во јавниот простор. Прашањето останува дали македонските градови, и особено Скопје, ќе ја препознаат оваа лекција навреме.