Skip to content
Македонците сакаат во ЕУ – и тоа повторно станува мнозински, јасен сигнал, не само политичка парола. Најновите истражувања на Институтот за демократија „Социетас цивилис“ – Скопје покажуваат дека 71% од граѓаните би гласале „за“ членство во Европската Унија, што е речиси 10 процентни поени повеќе од претходната година. Уште поважен е деталот што ја менува старата слика: кај етничките Македонци поддршката достигнува 71%, со раст од 15 поени за една година, а апатијата и „неопределеноста“ се повлекуваат. Јавноста, со други зборови, повторно се мобилизира околу европската цел.
Но, паралелно со растот на поддршката за членство, се отвора најнепријатната вистина за домашната политика: граѓаните сакаат ЕУ, а не гледаат излез од политичката блокада што ја произведуваат и условите однадвор и калкулациите одвнатре. Само 40% сметаат дека државата е подготвена за членство, а над 60% велат дека имало барем одреден напредок изминатата година – што звучи како „умерен оптимизам“, не како уверување дека институциите навистина испорачуваат. Во исто време, 46% директно ги посочуваат опструкциите од соседите како најголема пречка. Значи, довербата во европската идеја опстојува, но довербата дека патот е фер и функционален – останува кревка.
Токму тука „Владата не слуша“ станува политички проблем, а не слоган. Истражувањата покажуваат дека граѓаните прават разлика меѓу членството како цел и моделот на кој се води процесот. Наместо таа разлика да се претвори во стратешка комуникација и реален план, најчесто се претвора во дневнополитички ровови: кој е „за Европа“, кој е „против“, кој „попушта“, кој „се спротивставува“. А податоците зборуваат поинаку: мнозинството е проевропско, но мнозинството не прифаќа дека единствениот пат мора да биде „проголтување“ на уште една политичка цена без јасни гаранции дека процесот ќе продолжи и ќе заврши.
Најдобар доказ е прашањето што ја држи земјата во место: уставните измени. Поддршката за уставни измени се движи околу 24% и е стабилна веќе три години, што значи дека ниту власта ниту опозицијата не успеваат да создадат критична маса за чекорот што формално го отклучува процесот. Јазот е длабок и етнички: 57% од етничките Албанци ги поддржуваат уставните измени, наспроти 11% од етничките Македонци. Во ваква реалност, секоја влада што зборува за „европски курс“, а не гради доверба и консензус со конкретни аргументи, само ја повторува истата грешка: ја сведува Европа на политичка пресметка, наместо на државен проект.
Истовремено, расте и друга линија на незадоволство што политиката ја користи, наместо да ја адресира: сè повеќе граѓани преферираат повторно отворање на преговарачката рамка, а мал е делот што сака „ништо да не се прави“ – што значи дека јавноста не бара капитулација, туку излез. Ваквиот став не мора да значи антиевропски рефлекс; напротив, најчесто е знак дека луѓето се изморени од процес што им изгледа како бескрајна серија условувања без јасна награда на крајот.
Во целата слика има уште еден трезвен момент што ја демистифицира ЕУ како „чудотворна таблетка“: 60% од испитаниците не веруваат дека членството само по себе ќе го запре иселувањето на младите. Тоа е порака што директно ја погодува домашната елита. Ако граѓаните веќе не купуваат приказни дека ЕУ автоматски ќе ја среди државата, тогаш „слушањето“ не значи повеќе спотови и патетика, туку работа таму каде што болката е реална: владеење на правото, јавни услуги, мерит-систем, корупција, квалитет на институции, економска предвидливост. Европа, во овој поглед, е рамка; државата е изведувачот.
Поддршката за ЕУ расте, особено кај Македонците. Тоа е капитал што ретко се добива во вакви регионални услови и по толку години застој. Прашањето е дали ќе биде искористен како државна шанса или ќе биде потрошен како уште една анкета што ќе се цитира во пресови, додека реалната политика ќе остане заробена меѓу надворешни блокади и домашен инерциски комодитет.