Владеење на правото во Бугарија „од време на време“: Јовева со аларм

Една реченица од функционер знае да ја оголи цела држава подобро од било кој извештај. По дводневната мисија во Софија, словенечката европратеничка со македонско потекло Ирена Јовева објави остар текст за состојбата со владеењето на правото во Бугарија, инспириран од одговор што, според неа, звучи како институционално признание.

Кога го прашала министерот за правда во заминување зошто се игнорира јасна судска пресуда поврзана со статусот на генералниот обвинител, добила одговор: судските одлуки не се игнорираат „цело време“. Тоа „цело време“ е зборот што ја фрла сенката: ако владеењето на правото важи само повремено, тогаш правото не е правило, туку распоред. А кога правото е распоред, моќта секогаш знае кога е „неработен ден“.

Јовева во објавата не зборува за недостиг на закони, туку за недостиг на одговорност. Во нејзината слика, системот функционира така што новинарите наместо информации добиваат тужби, судиските кариери се движат според лојалност наместо според закон, а „привремените“ позиции траат со години. Во таква поставеност, институциите не се распаѓаат со громогласен скандал, туку се демонтираат тивко, чекор по чекор, со бирократски изговори и политичко одложување.

Најтешката реченица во нејзиниот текст, всушност, е најпроста: владеењето на правото не функционира „од време на време“. Или функционира – или не. Во тој бинарен свет, најопасна е сивата зона, затоа што таму селективната правда лесно се претвора во метод на управување: непожелните брзо добиваат институционален третман, додека „своите“ ги штитат недоречености, празнини и бескрајни процедури.

Јовева најавува дека извештајот од мисијата на Renew Europe ќе биде без разубавување и базиран на факти, со можност да следат мерки од Европскиот парламент и пошироко од Европската Унија. Пораката, барем на хартија, не е казна за државата, туку притисок системот да почне да се однесува како систем, а не како инструмент во рацете на дневната политика.

Во регионот, каде што владеењето на правото често е услов што се бара од едни, а се толерира кај други, ваквите јавни удари имаат двојна тежина. Не само што го осветлуваат домашниот проблем во Бугарија, туку ја отвораат и непријатната европска дилема: колку „време на време“ е прифатливо, кога правото треба да биде темел, а не погодност.