Skip to content
Човековите права се под „сеопфатен напад“ ширум светот и сè почесто се туркаат наназад „намерно“, предупреди Антонио Гутереш во Женева, на отворањето на 61. сесија на Советот за човекови права на ОН. Неговата дијагноза е дека „владеењето на правото“ сè почесто го потиснува „владеењето на силата“, а државите не смеат да ги третираат меѓународните човекови права како „мени“ од кое се избира што одговара.
Во говорот, Гутереш ги посочи војните и конфликтите како највидливиот фронт на распадот на правилата: масовни повреди на меѓународното право и цивилно страдање во Судан, Газа и Украина. Кога тие примери се ставаат во ист кадар со растечката политичка поларизација и со „селективната“ примена на принципите, пораката е дека кризата не е само хуманитарна, туку и системска: правилата се еродираат токму таму каде што требало да важат најстрого.
Вториот дел од предупредувањето е финансиски, но по суштина – политички. Гутереш кажа дека системот на Обединетите нации за човекови права е во „survival mode“, притиснат од кратења на средства, напади врз дел од независните експерти и одлуки што го ослабуваат механизмот на отчетност. Во истата линија, тој предупреди дека „хуманитарните потреби експлодираат, а финансирањето колабира“, а Соединетите Американски Држави – најголем донатор – во февруари уплатиле околу 160 милиони долари од повеќе од 4 милијарди долари што се должат кон ОН, според изјава на портпарол на организацијата.
Оваа финансиска стега веќе се гледа и во практичниот капацитет на Советот во Женева. Според Канцеларијата на Високиот комесар на ОН за човекови права, делови од системот влегуваат во година со пресечени буџети и со ризик од нарушени услуги, а швајцарските медиуми нотираат дека сесијата е скратена и дека дел од сервисите, вклучително и толкување, може да се соочат со прекини поради мерките за штедење и ликвидносната криза во ОН.
За Северна Македонија, темата не е далечна дипломатска вежба: земјата е членка на Советот со мандат до 2027 година, што ја става директно во телото што треба да реагира на кризи, но и да брани стандарди и процедури кога тие се под напад. Сесијата, според најавата на Канцеларијата на ОН во Женева, трае од 23 февруари до 31 март и отвора широк дневен ред – од нови технологии и детски права до состојби во низа жаришта и редовни дијалози со истражни механизми и специјални известувачи.
Во таа рамка, говорот на Гутереш функционира како „аларм“ за две работи истовремено: дека човековите права се претвораат во бојно поле меѓу сила и правила, и дека без стабилно финансирање и политичка поддршка, системот што треба да ги штити тие права ќе остане со сè помалку воздух – токму во момент кога светот има најголема потреба од него.