Skip to content
Изјавата на евроамбасадорот Михалис Рокас од Прилеп не беше само дипломатска корекција, туку директен удар врз политичкиот наратив што последниве денови се пласираше во јавноста за можен влез во ЕУ „без право на глас“. Со една реченица, Рокас ја врати дебатата од сферата на шпекулации во правната реалност: пристапувањето е дефинирано со договори, а во тие договори нема членство без право на глас и без право на вето.
Проблемот со тезата што ја туркаше премиерот не е само во тоа што звучи како политичка конструкција, туку што создава лажен впечаток дека постои „краток пат“ до членство, кој наводно зависи од геополитички пакет со Украина и дел од регионот. Во јавните настапи тој зборуваше за сценарио во кое Македонија, Украина, Црна Гора и Албанија би седнале „на маса“ во 2027 година, но без право на глас, при што истовремено отвори и простор за тезата дека уставните измени би се случиле во рамки на такво сценарио.
Токму тука Рокас ја затвори манипулацијата на две нивоа. Прво, кажа дека таква форма на членство не постои во актуелните договори на Унијата. Второ, појасни дека ако некој воопшто сака да создаде таков модел, тоа би значело промена на самите договори, а за тоа е потребна едногласност од сите земји членки. Со други зборови, сценариото што се претставува како „паметна заобиколница“ всушност бара уште потежок политички и правен пат од редовниот.
Ова е важно затоа што во домашната јавност често се мешаат три различни работи: политичка дебата во Брисел, постепена интеграција и полно членство. Да, во ЕУ постои дебата како да се третираат повеќе успешни кандидати во време на геополитички притисок и војна во Украина. Но дебата не значи усвоен модел, а уште помалку значи дека некоја држава може да стане членка со скратени суверени права без промена на темелните правила. И самиот Рокас признава дека дебата постои, но истовремено вели дека договорите „остануваат такви какви што се“.
Официјалните европски правила го потврдуваат токму тоа. Советот на ЕУ наведува дека отворањето на преговорите бара согласност од сите земји членки, а кога ќе се затворат преговорите, договорот за пристапување бара согласност на Европскиот парламент, едногласно одобрување во Советот и потоа ратификација од сите договорни страни. Тоа значи дека патот до членство е веќе правно структуриран, со јасни точки на едногласност и ратификација, а не со импровизирани политички формули.
Дополнително, самиот систем на одлучување во Советот на ЕУ е врзан за статусот на земја-членка. Советот јасно објаснува дека кај чувствителни прашања, меѓу кои и проширувањето, важи едногласност и секоја земја членка има право на вето. Оттука, кога некој зборува за „членство без глас“, всушност зборува за модел што не само што не постои, туку и директно удира во основната логика на институционалното членство.
Затоа, суштинското политичко прашање не е дали во Брисел има разговори за побрзо интегрирање на кандидати. Такви разговори има, и тие ќе се интензивираат. Прашањето е зошто дома се продава теза како речиси готово решение, кога европскиот правен поредок не ја препознава. Одговорот е очигледен: таквата приказна ѝ служи на Владата како комуникациска алатка да изгледа проевропски, а истовремено да купува време и да ја релативизира непосредната обврска за реформи и политички тешки одлуки, пред сѐ околу уставните измени.
Рокас, всушност, не му одговори на премиерот со политичка критика, туку со право. И токму затоа неговата изјава е потешка од секоја партиска реплика: кога европскиот амбасадор ќе каже дека „такво нешто не постои“ и дека приоритет се реформите, тогаш паѓа главниот параван со кој се одложува реалната дебата за тоа каде точно Македонија стои на патот кон ЕУ и што навистина треба да направи за да се помести од место.
Анализира: Леон БАКРАЧЕСКИ