Србите евакуирани, Македонците чекаат милост

Додека во Белград утринава слета авион од Дубаи со 200 српски државјани, во Скопје и натаму главната вест е дека 473 македонски државјани се пријавиле во дипломатско-конзуларните претставништва и чекаат информации и услови за евакуација од Израел, Катар и Обединетите Арапски Емирати. Оваа паралела ја отвора најтешката, но и најлогичната јавна дилема: зошто кај соседите јавноста гледа конкретен резултат, а кај нас сè уште гледа список, апели и чекање.

Српскиот пример, барем во оваа фаза, изгледа како оперативно затворање на првиот круг на кризата. Во Белград слета „Флај Дубаи“ со 200 патници, а патниците опишуваат дека амбасадата направила список, дека биле сместени во хотел и дека добиле брзо известување за поаѓање. Тоа не значи дека кризата за Србија е завршена, но значи дека државната реакција веќе може да се покаже со број, лет и пристигнати луѓе.

Македонскиот случај, напротив, засега е во фаза на кризна евиденција, а не на видлива евакуација во поголем обем. Бројката од 473 пријавени граѓани е распоредена на 19 во Израел, 106 во Катар и 348 преку ДКП Абу Даби, при што во последната бројка се вклучени и лица од Кувајт и Бахреин. Дополнително, веќе е соопштено дека за Катар и ОАЕ во овој момент не се препорачува копнена евакуација, што значи дека државата реално работи во потесен безбедносен коридор и со многу повеќе неизвесност од она што се чита само од насловите.

Токму затоа споредбата меѓу двете ситуации е политички силна, но оперативно не е целосно идентична. Во српскиот пример јавноста гледа една голема група што успеала да излезе преку Дубаи со обновен лет, додека кај Македонија пријавените граѓани се распоредени во повеќе држави и различни точки на ризик. Но ова ограничување не ја брише суштинската критика, туку ја прави уште поважна: кога условите се сложени, државата мора уште појасно да објасни што точно прави, кој е планот и кој е редоследот на евакуација.

Во вакви кризи јавноста не бара само уверување дека институциите се „во контакт“, туку бара архитектура на одговорот. Тоа значи јасно да се каже колку луѓе се приоритет, по кои критериуми се избираат, од кои точки евакуацијата е реално можна, и што е следниот чекор ако безбедносната состојба дополнително се влоши. Без таква комуникација, секое ново соопштение звучи како одложување, а секој апел како замена за план. Ова е причината зошто формулацијата „чекаат милост“ толку лесно се лепи во јавноста: не затоа што луѓето не разбираат дека има војна, туку затоа што не гледаат доволно јасна државна логистика.

На крајот, поентата не е да се романтизира српскиот модел ниту механички да се споредуваат две различни операции, туку да се постави прашањето што граѓаните природно го поставуваат: ако соседна држава успева да покаже прв евакуациски резултат, кога и како македонските институции ќе покажат дека бројката од 473 не е само статистика, туку листа на луѓе за кои постои реален, временски и логистички план за враќање.