Skip to content
Иран влезе во нова фаза на војната на Блискиот Исток веднаш по изборот на Моџтаба Хамнеи за врховен лидер. Првите часови од неговиот мандат беа обележани со нов бран ракетни и дронски напади кон Израел и повеќе држави од Персискиот Залив, што ја подигна ескалацијата од „две страни“ кон поширок регионален судир, со ризик да се вовлечат и земји кои досега се обидуваа да останат на дистанца.
Во нападите кон Израел беше пријавена полесна повреда на жена, но пораката на Техеран не беше во бројката на жртви, туку во политичкиот потпис: нападите беа претставени како „прв бран“ под новото раководство. Таков почеток е класична стратегија на режимите што ја преземаат власта во услови на војна – да покажат континуитет, дисциплина и способност да ја држат иницијативата, наместо да остават впечаток на вакуум по смената на врвот.
Но токму ширењето на нападите кон Заливот ја менува равенката. Во текот на ноќта цели беа наведени како Саудиска Арабија, Катар, Кувајт, Бахреин, Обединетите Арапски Емирати и Ирак. Во Бахреин беа пријавени десетици повредени цивили, меѓу кои и деца, а беше регистриран и густ чад во близина на нафтена рафинерија, што ја враќа темата за енергетската инфраструктура како директна цел, не како колатерална штета. Во Катар беа пријавени експлозии и пресретнувања на ракети и дронови во и околу Доха, што покажува дека ризикот за воздушниот простор и за цивилниот живот повеќе не е теоретски.
Во Ирак, пак, беа пријавени инциденти со беспилотни летала во близина на американска база во регионот на Ербил, како и пресретнувања на ракети и дронови насочени кон американска дипломатска мисија во близина на аеродромот во Багдад. Во истата ноќ беше активирана и класичната дипломатска реакција на Вашингтон: дел од дипломатскиот персонал во Саудиска Арабија добил наредба да ја напушти земјата поради безбедносни причини. Кога вакви мерки се носат, тоа е индикатор дека институциите проценуваат дека следуваат нови удари и дека прозорецот за „ограничен конфликт“ се стеснува.
Смената на врховниот лидер ја носи и најсимболичната тежина. Моџтаба Хамнеи беше избран од Собранието на експерти откако неговиот татко, ајатолах Али Хамнеи, беше убиен на 28 февруари. За првпат во историјата на Исламската Република син го наследува таткото на позицијата врховен лидер, што ја отвора дилемата дали системот во криза се затвора во круг на наследна стабилност или влегува во фаза на уште поголема внатрешна нервоза. Во такви моменти, надворешната ескалација често служи и како внатрешна цементација: да се дисциплинираат структурите, да се намали просторот за критика и да се пренасочи јавниот фокус кон „надворешниот непријател“.
Израел, во меѓувреме, одговори со нов бран напади врз воена инфраструктура во централен Иран. Така, првиот ден од новото раководство веќе ја постави формулата за следните недели: удари, противудари и растечки притисок врз енергетските пазари и глобалната безбедност. Во таква динамика, најопасната варијанта не е спектакуларен напад, туку постепено нормализирање на идејата дека рафинериите, базите, аеродромите и дипломатските мисии се „легитимни“ цели во ист конфликт.