Skip to content
Ноќта меѓу сабота и недела, на 29 март 2026, во Северна Македонија часовникот ќе се помести од 2 на 3 часот, што значи дека граѓаните ќе загубат еден час сон. Формално, станува збор за почеток на летното сметање на времето, но за организмот тоа не е само административна промена, туку нагло поместување на биолошкиот ритам, особено затоа што утринската светлина доаѓа подоцна, а вечерната останува подолго.
Најпрво страда сонот. Американската академија за медицина на спиење предупредува дека сезонското менување на часовникот носи значителни ризици за јавното здравје и безбедноста, а пролетното поместување е потешко затоа што директно ја кратки можноста за сон и го оттурнува телото од неговиот природен циркадијален ритам. Истражувањата покажуваат дека по пролетната промена луѓето потешко заспиваат, спијат пократко и им требаат денови, а кај некои и подолго, за повторно да влезат во нормален ритам.
Ефектот не застанува само на замор и раздразливост. Научни студии со години укажуваат дека првите денови по пролетното поместување на часовникот се поврзани со краткотрајно зголемување на одредени здравствени ризици. Писмо објавено во „New England Journal of Medicine“ покажало повисока зачестеност на акутен инфаркт во првите три работни дена по промената, додека истражување цитирано од Американската академија за неврологија покажало 8 проценти повисока стапка на исхемичен мозочен удар во првите два дена по транзицијата. Експертите затоа не го гледаат „пролетното поместување“ како безопасна навика, туку како дополнителен стрес за телото, особено кај луѓе што веќе имаат нарушен сон или кардиоваскуларни ризици.
Последиците се гледаат и во секојдневното функционирање. Студија објавена од Американската психолошка асоцијација утврдила дека во понеделникот по пролетното поместување работниците имаат повеќе и потешки повреди на работа, додека економска анализа објавена од Американската економска асоцијација посочува 6 проценти повисок ризик од фатални сообраќајни несреќи во неделата по промената. Иако систематски преглед на студиите за сообраќај покажува дека резултатите не се сосема едногласни во сите земји и модели, насоката е јасна: губењето еден час сон не завршува на утринска поспаност, туку може да се прелее во внимание, реакција и безбедност.
Најтешко ја поднесуваат оваа промена луѓето што и инаку спијат малку, оние што работат во смени, децата и младите, како и т.н. „вечерни типови“ на кои и вообичаено им е потешко рано будењето. Затоа и не е случајно што професионалните здруженија за спиење веќе неколку години бараат укинување на сезонското поместување на часовникот и премин кон трајно стандардно време, со образложение дека тоа е подобро усогласено со човечката биологија. Во таа смисла, неделната промена не е само календарска навика што доаѓа секоја пролет, туку пракса чии последици науката сè потешко ги игнорира.