Skip to content
Европската унија прави остро свртување во миграциската политика: по Пактот за миграција и азил, Европскиот парламент сега турка и нов „закон за враќање“ на нерегуларни мигранти, кој противниците го споредуваат со методите на американската ICE.
Од „Пакт за миграција и азил“ до новиот закон за враќање
По речиси една деценија преговори, Европскиот Парламент во 2024 го усвои Пактот за миграција и азил, како пакет реформи кој го заострува граничниот режим, ги забрзува процедурите за азил и ја обврзува секоја земја членка да преземе дел од „товарот“ на миграциите.
Пактот воведува побрзи гранични постапки за луѓе од „безбедни“ земји, пониски стандарди за прием и итни механизми во случај на нов миграциски бран, како во 2015–2016.
Паралелно со тоа, во март 2025 Европската комисија предложи посебна „Return Regulation“, односно регулација за враќање, која треба да воспостави заеднички систем за депортација на државјани на трети земји кои немаат право да останат во ЕУ.
Државите членки ја поддржаа оваа линија во декември 2025, а во март 2026 Европскиот парламент доби предлог да отпочне преговори со Советот за финално усогласување на текстот.
Клучните спорни точки: притвор до 24 месеци и центри надвор од ЕУ
Предложената регулатива за враќање предвидува неколку радикални новини:
– Подолг притвор: можност за притвор на луѓе без регулиран статус до 24 месеци, а во одредени услови и повеќе.
– „Return hubs“ надвор од ЕУ: државите членки би можеле да склучуваат билатерални договори со трети земји и таму да отвораат „центри за враќање“, практично депортациони кампови надвор од унијата.
– Меѓусебно признавање на одлуките: одлуката за враќање донесена во една земја автоматски би важела во целата ЕУ, што драматично го забрзува процесот.
– Присилна соработка: мигрантите добиваат нови обврски за „соработка“ со властите, под закана од подолг притвор и побрзи депортации доколку не соработуваат.
Овој пакет не е само технички, туку суштински ја поместува рамнотежата од заштита кон репресија. Мнозинството во ЕП го брани предлогот како „поправка на расипаниот систем“, бидејќи денес реално се спроведуваат околу 20% од одлуките за враќање во ЕУ.
Зошто критичарите зборуваат за „ICE-сценарио“
Повеќе од 70 организации за човекови права предупредија дека новата регулатива отвора врата за европска верзија на ICE (Immigration and Customs Enforcement), односно овластени и вооружени службеници на американската царина за спроведување на имигрантската политика.
Европскиот модел на „ICE“ по многу нештa потсетува на американскиот:
– Рации во домови без јасна судска контрола, со цел да се лоцираат и приведат луѓе без уреден статус.
– Масовни депортации преку центри за враќање, вклучително и во земји што не се земји на потекло, туку само имаат договор со ЕУ – што создава „сиви зони“ за човекови права.
– Поголем простор за долг притвор, со слаб надзор и ризик од систематска злоупотреба.
Зелените и левите групи во Европскиот парламент овие практики ги оценуваат како „расистичка и популистичка идеологија“ и за историски чекор назад во заштитата на бегалците.
Меѓународниот спасувачки комитет (IRC) предупредува дека ова може да значи „систематско демонтирање на заштитата“ за луѓето чие единствено „прекршување“ е што бараат подобар или побезбеден живот.
Како ова се рефлектира врз Македонија и регионот
ЕУ веќе ги третира кандидатките за членство, вклучувајќи ја и Македонија, како „безбедни трети земји“ во многу сегменти на азилната политика, што им овозможува на членките да враќаат дел од мигрантите назад по Балканската рута.
Со новата регулатива за враќање, притисокот врз нашите институции да прифаќаат депортирани лица, да градат сопствени прифатни и притворски капацитети и да го заоструваат својот азилен систем ќе расте.
Македонија ризикува да стане дел од „тампон зоната“ околу ЕУ, простор каде што ќе се концентрираат луѓе што Европа не сака да ги прими, но не може лесно да ги врати во земјите на потекло.
Тоа значи дополнителен товар за веќе кревките јавни системи, ризици од корупција и насилство на граница, и простор за политичка манипулација со „миграцискиот страв“ во домашниот дискурс.
Што останува отворено
Иако Европскиот парламент го турка процесот, регулативата за враќање сè уште поминува низ т.н. трилози, односно во триаголникот преговарања меѓу Парламентот, Комисијата и Европскиот Совет. Финалната верзија може да претрпи измени до предвидената примена околу 2028 година.
Но политичката насока е јасна: ЕУ се движи кон модел кој повеќе личи на безбедносна, отколку на хуманитарна архитектура, а „ICE-сценариото“ веќе не изгледа како далечна метафора, туку како можно секојдневие на европските граници.