Треба да вратиме 2,5 милијарди долгови, тогаш зошто се задолживме со скоро нови 10 милијарди, прашуваат граѓаните

Премиерот Христијан Мицкоски деновиве изјави дека годинава државата треба да врати околу 2,5 милијарди евра стари долгови. Таа порака доаѓа во време кога јавноста веќе подолго го поставува истото прашање: ако товарот на старите обврски е толку голем, тогаш зошто паралелно се отвораат нови милијардни линии за задолжување и нови финансиски рамки што дополнително го зголемуваат притисокот врз јавните финансии.

Официјалните буџетски бројки покажуваат дека 2026 не е година само на отплата, туку и на ново финансирање. Во Буџетот за 2026 се планирани приходи од 374,9 милијарди денари, расходи од 414,2 милијарди денари и буџетски дефицит од 39,2 милијарди денари, односно 3,5 проценти од БДП. Тоа значи дека државата и годинава има потреба од нови извори на пари, не само за старите доспевања, туку и за покривање на тековниот дефицит.

Токму затоа во јануари годинава Министерството за финансии издаде нова еврообврзница од една милијарда евра. Самото Министерство објави дека 700 милиони евра од тие средства се наменети за отплата на еврообврзницата од 2020 година, а остатокот за покривање на буџетскиот дефицит и развојни проекти. Со други зборови, една голема стара обврска се затвора со ново големо задолжување.

На тоа се надоврзува и состојбата со вкупниот јавен долг. Според податоците објавени на крајот на јануари, јавниот долг на државата на 31 декември 2025 изнесувал 10.064,1 милиони евра, односно 59,6 проценти од БДП. Значи, Македонија уште пред новите потези во 2026 веќе влезе во годинава со јавен долг над 10 милијарди евра.

Покрај еврообврзницата, државата претходно обезбеди и билатерален заем од Унгарија во износ од една милијарда евра. Министерството за финансии во октомври 2024 потврди дека средствата од унгарската кредитна линија се префрлаат на сметката кај Народната банка, а рејтинг-извештаите потоа наведоа дека половина од тој заем служи за рефинансирање на еврообврзницата од 500 милиони евра што доспеа во јануари 2025, додека остатокот оди за буџетска и развојна поддршка.

Дополнителна дилема отвори и договорот со Велика Британија. Во мај 2025 владата соопшти дека преку стратешкото партнерство на Македонија ѝ стојат на располагање 5 милијарди фунти, односно околу 5,8 до 6 милијарди евра, за проектно финансирање во следните десет години. Овие средства не се влезени веднаш во буџетот како готовина и не се исто што и класично еднократно задолжување, но секако претставуваат нова, многу голема рамка за идни заеми што јавноста со право ја чита како потенцијален нов долг.

Кога на ова ќе се додаде и фактот дека Владата во февруари разгледуваше можност за уште едно задолжување до 300 милиони евра на меѓународниот пазар, станува појасно зошто во јавноста се создава впечаток дека државата постојано враќа стари долгови со нови долгови. Тоа не значи дека се земени „нови 10 милијарди“ во еден потег, но значи дека покрај долговите што доспеваат, државата отвора и нови милијардни канали за финансирање.

Во официјалната стратегија за управување со јавниот долг веќе се наведува дека големите доспевања не запираат со 2026. Во документот стои дека во 2026 доспева еврообврзница од 700 милиони евра, во 2027 уште една од 500 милиони евра, а во 2028 нова од 700 милиони евра. Токму таа шема покажува дека прашањето не е само колку долг враќаме оваа година, туку колку долго ќе продолжи моделот во кој секое големо доспевање бара ново големо задолжување.

Оттука и дилемата што сè почесто се слуша меѓу граѓаните не е без основа: ако аргументот за секоја нова кредитна линија е дека се враќаат наследени обврски, тогаш во еден момент мора да се отвори и прашањето кога државата ќе почне реално да го намалува долгот, а не само да го префрла од една година во друга, од една обврзница во друга и од еден кредитор кон друг.