Колективниот договор за култура ги вади работниците на протест

Колективниот договор за култура повторно стана точка на судир меѓу државата и вработените во овој сектор, откако Синдикатот на културата на Македонија најави протест за 16 април напладне пред Министерството за култура. Поводот е непочитување на колективните договори и институционално игнорирање на културните работници, но во суштина протестот доаѓа во момент кога Уставниот суд веќе отвори постапка за оценување на уставноста и законитоста на договорот, а синдикатот тврди дека уметниците и вработените се дополнително оштетени и со годинашната пресметка на платите.

Токму тука лежи и тежината на спорот. Ова не е само синдикално незадоволство поради уште едно административно доцнење или техничка пресметка, туку реакција на впечатокот дека државата отвора фронт против документ што културните работници го сметаат за едно од ретките конкретни гаранции за нивните права. Претседателката на СКРМ, Вера Атанасовска, за Телма рече дека со зголемувањето на минималната плата процентот на оштетување на платите годинава пораснал на околу 6 отсто, по минатогодишните околу 3 отсто, а синдикатот тоа го чита како продолжување на истиот проблем во нова форма.

Случајот добива уште поголема тежина затоа што не станува збор за мала група незадоволни вработени, туку за систем што, според самиот Уставен суд, опфаќа 123 установи и 2.345 вработени во национални и локални институции од културата. Судот наведе дека оспорениот договор се однесува на мрежа од установи што го носат културниот живот во државата, од библиотеки и музеи до театри, филхармонија и фестивали. Кога таков договор влегува под уставно-правен сомнеж, прашањето престанува да биде само правно и станува политичко: дали државата навистина сака нов и подобар договор, или преку правна ревизија се оттурнува веќе стекнат стандард.

Министерот за култура и туризам Зоран Љутков за Телма изјави дека министерството и по трет пат дало позитивна оценка за Колективниот договор за култура, но истовремено порача дека договорот е со изминат рок и не соодветствува на реалните потреби, па ги повика синдикатите да седнат на маса за нов текст. Тој исто така тврди дека со сегашната пресметка платите во културата се зголемени за 12 отсто. Но токму тука се разминуваат двете страни: таму каде што министерството гледа основа за нов почеток, синдикатот гледа ризик старите права да бидат релативизирани, а таму каде што Владата гледа процент на покачување, културните работници гледаат намалување на она што реално им следува.

Затоа протестот на 16 април има поширока порака од обичен собир пред ресорно министерство. Тој покажува дека културата повторно мора на улица за да брани нешто што требаше да биде веќе договорено и затворено. Ако државата навистина сака нов колективен договор, тогаш ќе мора прво да ја врати довербата дека преговорите не се параван за кратење на права. Во спротивно, протестот најавен по Велигден лесно може да стане само вовед во подлабок судир, особено откако веќе се споменува и можност за генерален штрајк во мај.