Ќе трае ли енергетската криза?

Ќе трае ли енергетската криза е прашањето што повторно ја притиска Европа по шест недели војна со Иран, блокадата и делумното отворање на Ормускиот Теснец и новите шокови на нафтениот и гасниот пазар. Иако денес, на 11 април, почнаа преговорите меѓу САД и Иран и низ Теснецот минаа првите супертанкери по прекинот на огнот, најрелевантните проценки не упатуваат на брзо смирување, туку на подолг период на нестабилност, поскапа енергија и побавно нормализирање на снабдувањето.

Причината е едноставна: дури и кога политичкиот ризик малку попушта, физичкиот пазар не се враќа веднаш во нормала. Kathimerini, повикувајќи се на оценката на шефот на Меѓународната агенција за енергија, пишува дека сегашната нафтена криза е полоша од трите најголеми енергетски шока во историјата заедно, додека Европската комисија веќе предупреди дека не треба да има илузии оти ефектот ќе биде краткотраен. Reuters дополнително објави дека европските и азиските рафинерии веќе плаќале рекордно високи цени за физичка нафта за брза испорака, а некои сорти се доближиле и до 150 долари за барел, што покажува дека најсилниот притисок не е само на берзите, туку во реалното снабдување.

Тоа значи дека кризата нема да се мери само по тоа дали Brent ќе падне за неколку долари во една недела. Вистинското прашање е колку време ќе треба да се расчисти застојот во транспортот, да се испорача насобраниот товар и повторно да се стабилизира производството во регионот. И по почетокот на разговорите, низ Ормускиот Теснец минале само неколку супертанкери, иако низ тој премин во нормални услови минува околу една петтина од светската трговија со нафта и течен природен гас. Тоа е премал сигнал за пазар што со недели живееше во паника.

Европа затоа не зборува за непосреден недостиг, но веќе се подготвува за подолги последици. Координациската група за гас на Европската комисија оцени дека засега нема ризик за снабдувањето, но дека последиците ќе бидат долготрајни и дека Унијата мора уште сега да почне да се подготвува за зимата. Во исто време, САД веќе повторно пуштаат милиони барели од стратешките резерви за да ги ублажат ценовните удари, што само по себе покажува дека кризата не се третира како краток шум, туку како настан со пошироки економски последици. Затоа најреалниот одговор на прашањето од насловот засега е непријатен: да, кризата може да трае, дури и ако најжешката фаза од воениот судир привремено се смирува.