Скопје пак почна да чади, спас нема од депониите

Чадот од депониите повторно се спушти над Скопје и уште еднаш ја отвори истата стара слика што секоја година се враќа со ист интензитет: гори отпад, воздухот мириса на изгорено, а граѓаните повторно се прашуваат колку долго главниот град ќе живее меѓу импровизирани решенија, гаснење пожари и институционални ветувања.

Во средата, 15 април, повторно беше активен пожар на „Вардариште“, а паралелно гореше и депонија кај Арачиново, на излезот кон Грушино. Центарот за управување со кризи соопшти дека за „Вардариште“ била добиена пријава преку 112 и дека пожарникарите интервенирале на површина од околу 1.000 квадратни метри.

Новото чадење ја врати и граѓанската нервоза. Од иницијативата „Стоп за Вардариште“ предупредија дека ова е последно предупредување и најавија дека, ако повторно продолжат палењата и загадувањето, ќе следуваат нови блокади.

Според нив, по ланските протести и притисок врз институциите, депонијата не горела седум месеци, но сегашното повторување на сценариото, со чад, тешка миризба и страв за здравјето, повторно го активира револтот кај луѓето што живеат во Аеродром, Ново Лисиче и пошироко во скопската котлина.

Проблемот, меѓутоа, одамна не е само една депонија. ДВ потсетува дека покрај чадот и непријатната миризба, околу 200 лица и натаму живеат во близина на „Вардариште“, без трајно решение за просторот што со децении е еколошка рана на Скопје.

Ветувања имаше и порано: површинско расчистување, планови за парк, полициско и приватно обезбедување по минатогодишните пожари. Но секое ново запалување покажува дека проблемот не е затворен, туку само привремено оттурнат.

Во овој контекст, пораката на институциите останува речиси иста како и претходните месеци. Министерот за животна средина Муамет Хоџа неодамна изјави дека регионалниот систем за управување со отпад е во активна имплементација и дека 2026 година треба да биде клучна за почеток на изградбата на регионалните центри во Новаци и Русино, а во пошироката рамка и во Свети Николе.

Но додека државата зборува за идни регионални депонии, Скопје повторно дише чад од постојните и дивите жаришта. Така, јазот меѓу стратегијата на хартија и секојдневието на терен станува сè повидлив.

И бројките покажуваат дека ова не е само локална хаварија, туку национален системски проблем. Според Националниот план за управување со отпад, во земјата има над 2.000 диви депонии и 54 нестандардни комунални депонии, а само во 2023 година повеќе од 250.000 тони комунален отпад завршиле на диви локации, најмногу во Скопскиот регион.

Еколошките организации предупредуваат дека ваквите депонии ја загадуваат почвата, водата и воздухот, а при горење ослободуваат токсични гасови и канцерогени честички. Затоа приказната за „Вардариште“ не е веќе само приказна за еден скопски пункт, туку за модел на негрижа што се повторува низ целата држава.

Токму затоа, новиот чад од депониите кај Скопје не се чита само како уште еден пожар, туку како предупредување дека градот влегува во потопол дел од годината со стар проблем што никој не го затворил до крај. А кога граѓаните повторно најавуваат блокади, тоа значи дека трпението повторно стигнува до истиот праг: кога институциите доцнат, улицата повторно станува последниот аларм.