Кремљ го поздрави Радев: Бугарија станува нова руска врата во ЕУ

Кремљ официјално ги поздрави резултатите од парламентарните избори во Бугарија, на кои партијата „Прогресивна Бугарија“ на поранешниот претседател Румен Радев оствари убедлива победа и доби можност да формира самостојна влада. Портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, изјави дека Москва во овој резултат гледа можност за обновување на „прагматичниот дијалог“ со Софија.

Пораката од Москва не е само дипломатска љубезност. Таа доаѓа во момент кога Бугарија, земја членка на ЕУ и НАТО, по години политичка нестабилност добива лидер кој долго време се позиционира како критичар на европската линија кон Русија, противник на воената помош за Украина и застапник на обновување на односите со Москва.

Радев, поранешен пилот и генерал, ја напушти претседателската функција за да влезе во парламентарната политика. Неговата коалиција освои околу 45 проценти од гласовите и апсолутно мнозинство во парламентот, што би ѝ овозможило на Бугарија прва еднопартиска влада по речиси три децении. Тоа е пресврт по осум изборни циклуси за пет години, во кои Софија се движеше од една нестабилна коалиција до друга.

Во јавниот настап по изборите, Радев ја нарече победата „победа на надежта над недовербата“, но истовремено испрати порака дека Европа треба да покаже повеќе „критичко размислување и прагматизам“. Во европски контекст, таквата формулација се чита внимателно, бидејќи Радев со години се противи на испраќање воена помош за Украина и зборува за дијалог со Владимир Путин.

Песков, пак, беше претпазлив во формулацијата. Кремљ не прогласи голем политички пресврт во Европа, но оцени дека изјавите на Радев се охрабрувачки и дека може да отворат простор за „прагматичен дијалог“ со Русија. Washington Post го опиша резултатот како можност Москва да добие ново упориште во ЕУ по изборниот пораз на Виктор Орбан во Унгарија.

Ова е клучниот геополитички момент. Додека ЕУ се обидува да ја задржи заедничката линија кон Украина, санкциите против Русија и ограничувањето на зависноста од руски енергенси, Бугарија добива лидер кој може да ја забави или усложни таа политика. Аналитичарите предупредуваат дека Радев веројатно нема веднаш да ја доведе во прашање европската финансиска поддршка за Бугарија, но неговата позиција кон руската енергија, Украина и санкциите ќе биде внимателно следена.

Бугарија има и посебна енергетска улога. Таа е транзитна земја за руски гас преку „Турски тек“ кон дел од Европа, а на нејзина територија се наоѓа и еден од значајните руски енергетски интереси во регионот. Затоа евентуална промена во бугарската позиција не би била само билатерално прашање меѓу Софија и Москва, туку дел од пошироката европска енергетска и безбедносна пресметка.

За Македонија, победата на Радев има дополнителна тежина. Тој е политичар кој како претседател ја држеше тврдата бугарска линија кон македонските евроинтеграции и инсистираше на уставните измени како услов за отворање на следната фаза од преговорите. Ако стане премиер со стабилно мнозинство, Софија би имала лидер со поголема извршна моќ и помал простор за внатрешна коалициска контрола.

Тоа значи дека македонскиот европски пат може да влезе во уште посложен период. Радев не мора да воведе нова блокада за да го држи процесот затворен; доволно е да ја одржи постојната рамка и да инсистира дека Скопје прво треба да ги исполни преземените обврски. Во таква ситуација, секое одложување од македонска страна дополнително ѝ ја олеснува позицијата на Софија.

Во Брисел победата на Радев ќе се чита низ две линии. Првата е внатрешна: дали конечно ќе ја стабилизира Бугарија по години избори и политичка криза. Втората е надворешна: дали стабилната влада во Софија ќе биде европски предвидлив партнер или нов извор на руски притисок во самата Унија.

Победата на Радев затоа не е само бугарска политичка вест. Таа е нова точка на европската карта на влијание, во која Москва гледа можност, Брисел гледа ризик, а Македонија гледа сосед што може да стане уште потежок соговорник.