Во египетска мумија стара 1.600 години пронајден фрагмент од „Илијада“

Археолози во древниот египетски град Оксиринх открија фрагмент од Хомеровата „Илијада“ вграден во мумија од римскиот период, стара околу 1.600 години. Откритието е ретко не само затоа што станува збор за еден од најважните текстови на античката книжевност, туку затоа што првпат грчки литературен текст е пронајден како дел од процес на мумификација.

Папирусот бил поставен во пределот на абдоменот на мумијата, во гробница во некрополата Ал-Бахнаса, денешното име на древниот Оксиринх. Градот се наоѓа околу 190 километри јужно од Каиро и бил еден од најважните центри на грчко-римскиот Египет.

Истражувањето го води археолошката мисија на Универзитетот во Барселона, преку Институтот за студии на древниот Блиски Исток. Мумијата била откриена во гробница број 65, во сектор 22, за време на кампањата од ноември и декември 2025 година, а папирусот бил анализиран во јануари и февруари 2026 година.

Текстот го идентификувал професорот Игнаси-Хавиер Адијего, по читањето на папирологот Леа Масција. Фрагментот припаѓа на втората книга од „Илијада“, на делот познат како „Каталог на бродовите“, каде што се набројуваат грчките сили што тргнале кон Троја.

Оксиринх одамна е познат како едно од најбогатите археолошки места за папируси. Од крајот на 19 век таму се пронајдени илјадници текстови на грчки јазик, меѓу кои административни документи, приватни писма, религиски записи и литературни фрагменти. Но досега грчки папируси пронајдени во контекст на мумификација главно содржеле магиски или ритуални текстови. „Илијада“ во таков погребен контекст досега не била документирана.

Ова го прави откритието важно за две различни области: историјата на книжевноста и историјата на погребните обичаи. За класичните филолози, папирусот е уште еден доказ за распространетоста на Хомер во грчко-римскиот Египет. За археолозите, тој отвора прашање зошто токму литературен текст бил употребен во мумификација – дали како случајно реупотребен материјал, како дел од практична подготовка на телото, или како предмет со симболична вредност.

Експертите засега се внимателни. Дел од нив оценуваат дека папирусот можеби бил искористен како материјал за обвиткување или за пополнување на телото, што било позната практика во античкиот свет, каде што постари или отфрлени текстови често добивале нова, практична употреба. Но фактот дека станува збор за „Илијада“, а не за обичен документ или магиски запис, му дава посебна тежина на наодот.

Гробницата во која е најдена мумијата содржела три варовнички комори, римски мумифицирани тела и украсени дрвени саркофази. Дел од комплексот бил оштетен и ограбуван во минатото, но и покрај тоа истражувачите успеале да реконструираат дел од погребните практики во период кога египетските традиции се мешале со грчки и римски влијанија.

„Илијада“ е епска поема што му се припишува на Хомер и се смета за еден од темелните текстови на европската книжевност. Сместена во последната година од Тројанската војна, таа раскажува за гневот на Ахил, судирот меѓу херојството, честа, смртта и судбината, и со векови била дел од образованието, културата и книжевната традиција на античкиот свет.

Откритието во Оксиринх покажува дека Хомеровите стихови не живееле само во библиотеките, школите и книжевните кругови, туку циркулирале и низ секојдневниот материјален свет на доцноантичкиот Египет. Понекогаш како текст за читање, понекогаш како стар папирус што добил нова функција, а во овој случај – како необична врска меѓу книжевноста, смртта и погребниот ритуал.