Пржинската влада тргна да оди во историја

Собранието ја отвори постапката за укинување на техничката, односно таканаречената Пржинска влада, механизмот што повеќе од една деценија беше замислен како политичка брана пред изборни злоупотреби. Со 67 гласа „за“, 13 „против“ и без воздржани, пратениците ја утврдија потребата измените на Законот за Владата да се носат по скратена постапка.

Со ова законското решение ја помина првата собраниска фаза, но не и најтешката политичка расправа. Власта тврди дека Пржинскиот модел е надминат, нефункционален и финансиски неоправдан, а опозицијата предупредува дека се брише еден од ретките механизми преку кои опозициските партии имаат директен увид во работата на институциите во најчувствителниот период пред избори.

Техничката влада произлезе од Договорот од Пржино од 2015 година, како одговор на тогашната политичка криза и недовербата во изборниот процес. Моделот предвидуваше сто дена пред парламентарни избори да се формира преодна влада, со премиер предложен од власта, но и со министри од опозицијата во Министерството за внатрешни работи и Министерството за труд и социјална политика, како и дополнителни заменици-министри во неколку ресори.

Иако првично беше воведен како преодно решение за изборите по кризата, Пржинскиот модел подоцна остана дел од политичкиот систем преку измените во Законот за Владата и Изборниот законик. Со години тој функционираше како политички компромис: власта добиваше континуитет, опозицијата добиваше институционален надзор, а изборниот процес требаше да биде заштитен од злоупотреба на државните ресурси.

Предлагачот на измените, Владата, во образложението наведува дека моделот со текот на времето се покажал како нефункционален, скап и административно комплициран. Според владиното образложение, преодната влада доведува до проширување на извршната власт, дуплирање надлежности, сложени процедури за одлучување и дополнителни трошоци за плати, надоместоци, логистика и администрација.

Од власта велат дека Македонија повеќе не е во политичкиот контекст од 2015 година и дека фер избори треба да гарантираат институциите, а не партиски договори. Координаторот на пратеничката група на ВМРО-ДПМНЕ, Никола Мицевски, оцени дека Пржинската влада е надминато решение и дека и покрај скратената постапка, ќе има простор за амандмани и расправа.

СДСМ, пак, бара измените да се носат со политички консензус, како што бил донесен и самиот модел. Координаторот на пратеничката група на СДСМ, Оливер Спасовски, предупреди дека нема потреба од брзање и дека прашањето треба да се врати во формат на меѓупартиски разговори. Од Европскиот фронт исто така порачаа дека решение што произлегло од политички договор и меѓународна поддршка не треба да се менува еднострано.

Клучниот детал во предложените измени е времето на примена. Дел од медиумските објави и изјавите од власта укажуваат дека решението има одложено дејство, односно дека техничката влада нема да се укине за првите наредни парламентарни избори, туку за изборите потоа. Токму затоа дебатата не е само за самиот модел, туку и за довербата: дали власта го укинува Пржино како веќе непотребен механизам или отвора простор за изборни правила без доволен консензус.

Во политичка смисла, ова е повеќе од измена на Законот за Владата. Ако техничката влада замине во историјата, изборниот процес ќе се потпре врз Државната изборна комисија, институционалниот надзор, јавноста, медиумите, антикорупциските механизми и судската заштита. За власта, тоа е нормализирање на системот. За опозицијата, тоа е ризик во држава каде што довербата во институциите сè уште не е доволно висока.

Затоа укинувањето на Пржинската влада ќе биде прв сериозен тест за тоа дали Македонија може да излезе од логиката на кризни политички договори и да организира избори преку редовни институции. Но, ако измените поминат без поширок договор, останува опасноста техничката влада да замине во историја, а недовербата што ја создаде да остане жива пред секои следни избори.