Skip to content
Ренесансната убавина што денес светот ја препознава како Девојка со еднорог не е само портрет на млада жена, туку слика што со векови била преоблекувана според различни идеали за женственост, доблест и светост. Делото на Рафаело, настанато околу 1505–1506 година и денес чувано во Галерија Боргезе во Рим, повторно е во фокусот и поради големата изложба „Raphael: Sublime Poetry“ во Метрополитен музејот во Њујорк, каде што токму научните анализи и конзерваторските откритија се претставуваат како клуч за ново читање на неговите дела.
На прв поглед, сликата изгледа едноставно: млада благородничка седи меѓу две колони, со мирен поглед и мал еднорог во скутот. Но токму тој еднорог не бил отсекогаш таму во формата што ја гледаме денес. Галерија Боргезе наведува дека сликата до 1936 година била позната како Света Катерина Александриска, со насликано тркало на мачеништво и со дополнително наметнат плашт што ѝ го менувал изгледот на фигурата. При реставрацијата тие подоцнежни слоеви биле тргнати, а под нив повторно се појавил еднорогот, симбол на чистота и невиност.
Но приказната не застанала ни таму. Рендгенските и техничките испитувања откриле уште постар слој под еднорогот: мало куче. Во визуелниот јазик на ренесансата, кучето најчесто означувало брачна верност, додека еднорогот носел поинаква порака, поврзана со девственост и морална чистота. Во еден ист портрет, значи, низ времето се вградиле три различни женски улоги: верна сопруга, чиста девојка и света маченичка.
Токму затоа оваа слика не е само убав портрет, туку пример како уметничкото дело може да биде менувано за да одговори на нов вкус, нова симболика или нова потреба на времето. Жената на Рафаело не останала иста затоа што општеството не сакало таа да остане само жена. Во еден век можела да биде невеста, во друг морална алегорија, а потоа и светица. Делото така станува сведоштво не само за четката на мајсторот, туку и за тоа како историјата ги препишува женските ликови. Ова е аналитички заклучок заснован врз документираните слоеви на сликата и нивната добро позната симболика.
Идентитетот на младата жена и натаму не е сигурно утврден. Галерија Боргезе ја опишува едноставно како млада жена, додека подоцнежни толкувања и истражувања оставиле простор за различни претпоставки. Но можеби токму во тоа е и силата на ова дело: лицето е исто, а значењата околу него се менувале. Наместо една конечна вистина, сликата нуди историја на преименувања, прекројувања и нови читања.
Затоа денес Девојка со еднорог не се гледа само како уште една ренесансна убавица. Таа е слика за тоа колку лесно општествата го менуваат женскиот лик за да одговара на сопствените очекувања. Под површината на мирниот поглед не се крие само техниката на Рафаело, туку и една подолга историја на тоа што светот сакал таа жена да биде.