Skip to content
Предложените измени на Законот за минерални суровини и на Законот за концесии и јавно-приватно партнерство отворија нов судир околу тоа како државата ќе управува со природните ресурси, рударството и приватниот имот.
Еколошките организации алармираат дека станува збор за пребрза постапка без суштинска јавна расправа, додека во Собранието веќе се поднесуваат стотици амандмани и се отвора фронт меѓу власта и опозицијата.
Официјалните собраниски материјали покажуваат дека предлог-законот за изменување и дополнување на Законот за минерални суровини е заведен на 14 април 2026 година и е во второ читање, а како предлагачи на парламентарната страница се наведени, меѓу другите, Бојан Стојаноски, Бране Петрушевски и Ели Панова.
Во образложението на предлогот за изменување на Законот за концесии и јавно-приватно партнерство стои дека целта е да се овозможи „активен ангажман и инвестиции од приватниот сектор“, преку одредби што отвораат можност јавно-приватно партнерство да се воспоставува и по иницијатива на приватен партнер, и тоа по скратена постапка.
Токму тука е јадрото на спорот. Во реакцијата што ја отвори темата во јавноста, „Спас за Гевгелија“ оцени дека е скандалозно вакви закони да се туркаат по скратена постапка, без јавна дебата и без мислење од стручната и граѓанската јавност.
Иницијативата предупредува дека измените не се техничко усогласување, туку прашање што директно ги допира природните ресурси, здравјето на луѓето и иднината на заедниците каде што би се воделе геолошки истражувања и експлоатација.
Остра реакција дојде и од „Здрава котлина“, која тврди дека измените кај минералните суровини отвораат простор концесионер да добие дозвола за експлоатација и пред да заврши постапката за експропријација, што според нив создава правна несигурност и ризик од судири околу приватниот имот.
Истата линија ја презеде и Левица, од каде велат дека граѓаните можат да се соочат со експлоатација на сопствен имот врз основа на незавршени имотно-правни постапки, а целата измена ја поврзуваат и со поширок модел на олеснување на крупни инфраструктурни и рударски зафати. Овие оценки се тврдења на критичарите на законите, а не официјално образложение на предлагачите.
Во политичкиот дел од расправата, Левица најави 1.000 амандмани и филибастер во Комисијата за економија, со теза дека измените кај концесиите и јавно-приватното партнерство отвораат пат приватни компании самите да иницираат проекти, а потоа и формално да влезат во нивна реализација.
СДСМ и ДОМ исто така побараа повлекување на законите и јавна расправа, со аргумент дека природните ресурси не смеат да се третираат како прашање за брза собраниска процедура.
Целата тема е дополнително чувствителна и поради македонското искуство со рудниците во изминатата деценија. Во 2025 година Министерството за енергетика, рударство и минерални суровини објави дека се донесени три одлуки за едностран раскин на концесии за експлоатација, а вкупно 34 одлуки за раскин поради непочитување на законските обврски.
Тоа покажува дека секторот и без новите измени веќе е обременет со спорови, раскинати договори и судири меѓу инвестицискиот интерес и јавниот надзор.
Поради тоа, сегашната расправа не е само за две законски измени, туку за прашањето дали државата се движи кон поцврста контрола врз природните богатства или кон полесен пристап за концесии, експлоатација и приватно иницирани проекти.
Одговорот засега не доаѓа од владин детално објаснет јавен настап, туку од конфликтот меѓу официјалните образложенија за „ефикасност“ и „инвестиции“, и јавните стравувања дека под тие зборови се менуваат правила што ќе се чувствуваат многу подолго од една собраниска седница.