Венецијанската комисија ги оспори судските измени во Србија

Венецијанската комисија објави итно мислење за пакетот од пет српски закони за судството и обвинителството и оцени дека реформата има сериозни недостатоци што мора да се коригираат. Според мислењето, измените биле подготвени без суштинска јавна дебата, без претходни консултации со домашните чинители и без темелна процена на последиците, и токму затоа не обезбедуваат доволни гаранции за независноста на судството и автономијата на обвинителството.

Во документот на Венецијанската комисија се наведува дека спорните измени биле поднесени по итна постапка во декември 2025 година и се однесувале на пет закони, меѓу нив Законот за јавно обвинителство, Законот за Високиот совет на обвинители, Законот за судии и Законот за седишта и подрачја на судовите и обвинителствата. Комисијата констатира дека измените зафаќаат клучни делови од судскиот и обвинителскиот систем, а биле донесени за кратко време и без официјални јавни консултации.

Ројтерс пренесе дека меѓународните правни експерти оцениле оти промените имаат големи слабости и дека можат да ја поткопаат борбата против корупцијата и организираниот криминал. Во текстот се наведува и дека Венецијанската комисија препорачала девет чекори што српските власти треба да ги преземат, меѓу нив враќање на обвинителите чии привремени мандати биле предвреме прекинати и ограничување на можноста мандатите на претседателите на судови повторно да се обновуваат.

Најостриот дел од мислењето се однесува на обвинителството. Комисијата наведува дека, разгледани и поединечно и како целина, спорните решенија ги отстрануваат претходно постоечките гаранции што требало да ја штитат автономијата на обвинителството. Во истиот пакет, според Ројтерс, влегуваат и ограничување на мандатите на главните јавни обвинители и давање поголеми овластувања на претседателите на судовите врз судиите.

Српската опозициска партија Србија Центар, позната како SRCE, веднаш го искористи мислењето за остар политички напад врз власта. Во нивната реакција, пренесена од регионални медиуми, се оценува дека она што режимот на Александар Вучиќ го претставувал како реформа, Венецијанската комисија го препознала како механизам за политичка контрола врз судниците и обвинителствата. Но важно е да се направи јасна разлика меѓу тоа што го кажува самата Комисија и тоа што го тврди опозицијата. Комисијата зборува за сериозни недостатоци, слабеење на гаранциите и проблематична постапка, додека оценката за „институционален удар“ е политичка формулација на SRCE, а не директен цитат или формална квалификација на Венецијанската комисија.

Ова мислење има и поширока тежина за Србија, бидејќи реформите на правосудството се дел од клучните услови за европскиот пат на земјата. Ројтерс потсети дека Европската Унија претходно предупредила оти може да замрзне околу 1,5 милијарди евра кредити и грантови ако реформскиот процес продолжи да назадува. Тоа значи дека правниот спор околу судските измени лесно може да се претвори и во политички и финансиски проблем за Белград.

Со новото мислење, притисокот сега се враќа кај српските власти. Претседателот Александар Вучиќ претходно изјави дека Србија ќе ги приспособи реформите кон препораките на Венецијанската комисија, но засега нема официјален одговор од владата на најновиот документ. Прашањето што останува отворено е дали Белград ќе влезе во нов круг измени со поширока расправа и вклучување на стручната јавност, или ќе се обиде да ја сведе критиката на уште една рунда политички судир меѓу власта и опозицијата.