Како се станува масовен убиец?

Тие земаат пиштол или пушка, влегуваат во училиште или трговски центар и убиваат кого ќе наидат. Но, овие убијци не „пукнале“ само еден ден, работата има предисторија, изјавија за Дојче Веле водечките американски експерти за феноменот „амок“.

Тој четврток ќе беше обичен ден во Кахраманмараш, мал град на југот на Турција, ако 14-годишник не влезеше во локалното училиште и не отвори оган во две училници. Уби осум ученици и еден наставник.

Шокантното злосторство се случи само два дена откако напаѓач рани 16 лица во училиште во Сиверек, а потоа си го одзеде животот.

За вакви напади често се користи малајскиот збор „амок“, состојба кога некое лице е опседнато од духот на злобен тигар и прави зло на случаен начин. Но, нападите ретко се појавуваат од никаде. Убијците често имаат историја на фрустрација и низа пропуштени можности за некој да интервенира пред да биде предоцна.

Што не разбираме за масовните убијци?

Џон Хорган, кој раководи со Истражувачката група за насилен екстремизам на Државниот универзитет во Џорџија, вели дека митот дека напаѓачите „се кршат“ и стануваат злобни опстојува.

„Тоа не се случува“, вели Хорган. „Секогаш постои долга историја на траума, фрустрации што ескалираат со текот на времето и големи стресори како што се отфрлање или понижување како последна капка во живот полн со болка, страдање и безнадежност.“

Менталната болест не е клучот

Друга честа заблуда е дека менталната болест е клучна причина за криминал. Форензичкиот психолог Џ. Рид Малој, кој работи како консултант за ФБИ, вели дека тој став е премногу едноставен.

„Само малцинство од сторителите имаат утврдена ментална болест во времето на нападот“, вели тој за ДВ. „Во принцип, повеќето целни напади се хранат со лични фрустрации – составени од елементи на загуба, понижување, гнев, вина – или лични фрустрации комбинирани со екстремистички идеологии.“

Помалку се работи за ментална болест, а повеќе за отсуство на ментална благосостојба, вели Џејмс Дензли, професор по криминологија на Државниот универзитет Метро во Минесота.

„Кризата не е исто што и болеста. Мешањето на двете стигматизира милиони луѓе кои немаат никаква врска со такви настани“, вели тој.

Како експлодираат фрустрациите

За повеќето луѓе, чувството на отфрлање, неуспех или понижување е силно на почетокот, а потоа полека исчезнува. Но, понекогаш, тие фрустрации стануваат централен дел од идентитетот.

„Започнува рано, реално или замислено“, вели Дензли. „Повеќето луѓе го апсорбираат тоа чувство, а потоа продолжуваат со животот. Но, некои се заглавуваат. Го прегазуваат во главите сè додека раната не стане нивен идентитет.“

„Во еден момент, фрустрацијата е екстернализирана – не само животот ме повреди, туку одредени луѓе или општеството ми го направија ова и некој мора да плати“, опишува професорот.

Хорган опишува слична траекторија и нешто друго што оди со неа – деталното планирање на масовни убиства.

„Масовните убијци си ја работат домашната задача“, вели тој. „Тие истражуваат цели, планираат тактики, понекогаш бараат совети на интернет од луѓе како нив. Тие често истражуваат како да набават оружје или материјали за да ги користат во напад.“

Од насилна фантазија до реалност

Дури и кога ќе ја достигнат таа фаза, повеќето луѓе сè уште не ги живеат своите фантазии и се впуштаат во убивање. Клучното прашање е зошто малцинство од нив одлучуваат да започнат кривично дело.

Хорган вели дека самата фантазија не е ништо чудно, таа дури може да биде и начин за справување со проблем. Одлуката за убиство е нешто друго. „Толку се посветени на остварување на фантазијата.“

Дензли вели дека катализаторот може да биде кога некое лице, често самоубиствено, почнува да се идентификува со поранешни напаѓачи познати од медиумите.

„Ако имаат пристап до огнено оружје, токму таа врска со другите кои се исто како нив ја крши психолошката бариера каде што сопственото умирање и убивањето на другите стануваат ист чин.“

Можат ли да се спречат масовните убиства?

Редоследот на настаните пред дивеењето често открива точки каде што нападот можел да биде спречен.

„Во скоро секој случај со кој сум се занимавал, некој забележал нешто, промена во однесувањето“, вели Дензли. „Можеби повлекување од работата или општествениот живот, можеби чудна објава на социјалните мрежи или нова и силна фасцинација со оружје. Дефинитивно некаков предупредувачки знак.“

Хорган зборува за тоа како еден вид проток на информации кон околината. Така комуницира идниот напаѓач, предупредувајќи со своето однесување.

„Можеби се шегуваат или упатуваат закани, а нивните врсници или околината можат да го видат тоа“, вели тој. „Значи, не е дека никој не гледа, туку дека не дејствуваат. Понекогаш заканите се дословни описи, збор по збор, за тоа што напаѓачот има намера да направи. Но, оние што ги гледаат или слушаат заканите едноставно не веруваат дека се веродостојни.“

„Повеќето од целите на какво било насилство се луѓе што сторителот ги познава“, вели форензичкиот психолог Мелој. „Постојат целни напади врз странци, но во значителен број сè уште ќе има психолошка или историска врска помеѓу сторителот и луѓето или локацијата што е цел.“

Постои уште една клучна разлика помеѓу „приватното“ и „јавното“ насилство, додава Дензли. „Кога некој го убива своето семејство, жртвите се избираат поради тоа кои се. Масовните злосторства го извртуваат тоа – жртвите се заменливи.“

Тоа исто така го менува значењето на злосторството. „Убиството е претстава“, вели Дензли. „Служи да испрати порака, да биде виден и запомнет. Психологијата на тоа е поблиска до тероризмот отколку до семејното насилство, дури и кога не постои формална идеологија.“

Тинејџерот кој изврши масовно пукање во Канада имал историја на ментални проблеми