Skip to content
Лихтенштајн е една од оние европски држави што изгледаат речиси неверојатно на хартија: нема сопствен аеродром, нема војска, нема сопствена валута, има само околу 41.000 жители, а сепак важи за една од најбогатите и најстабилните земји во светот. Сместена меѓу Швајцарија и Австрија, оваа мала алпска кнежевина успеала да изгради економски модел што ја прави многу поголема од нејзината територија.
На мапата, Лихтенштајн е речиси точка. Зафаќа околу 160 квадратни километри и е распослан меѓу Алпите, Рајна и две економски силни соседни држави. Но токму таа географија, која на прв поглед изгледа како ограничување, станала дел од неговата предност. Земјата не се обидувала да биде голема по инфраструктура, туку прецизна по систем: ниска администрација, стабилен правен поредок, силна индустрија, финансиски услуги и тесна поврзаност со швајцарскиот економски простор.
Еден од најнеобичните факти е дека Лихтенштајн нема аеродром. Патниците најчесто пристигнуваат преку Цирих, Алтенрајн или Фридрихсхафен, а потоа продолжуваат со автомобил, воз или автобус. Официјалниот туристички портал наведува дека земјата нема сопствен аеродром, но дека од најблиските аеродроми може да се стигне релативно брзо, што ја прави достапна и без голема национална авијациска инфраструктура.
Лихтенштајн нема ни сопствена валута во класична смисла. Од 1924 година официјална валута е швајцарскиот франк, а земјата функционира во тесна царинска и монетарна врска со Швајцарија. Тоа ѝ овозможило да користи една од најстабилните валути во светот без да одржува сопствена централнобанкарска тежина како поголемите држави.
Третиот впечатлив факт е војската. Лихтенштајн ја укинал армијата во 1868 година и оттогаш живее без сопствени вооружени сили. Безбедноста се потпира на полицијата, внатрешниот ред и стабилните односи со соседите. Во свет во кој државите често ја мерат моќта преку воена сила, Лихтенштајн е пример за држава што ја гради својата стабилност преку право, економија и дипломатија.
Но најважната приказна не е во тоа што Лихтенштајн нема, туку во тоа што има. Има економија што создава повеќе работни места отколку што има жители. Официјалните статистички податоци за 2024 година покажуваат 43.441 вработени во земјата, додека постојаното население изнесува 40.886 жители. Повеќе од половина од луѓето што работат во Лихтенштајн секојдневно доаѓаат од Швајцарија, Австрија и Германија.
Често се вели дека Лихтенштајн има повеќе компании отколку жители, но таа формула треба да се чита внимателно. Официјалните економски претставувања денес зборуваат за повеќе од 5.200 компании, односно повеќе од 4.800 активни компании во зависност од методологијата, а не за буквално повеќе активни компании од жители. Она што е точно и многу поважно е дека оваа мала земја има исклучително висока деловна густина, силен финансиски сектор и индустрија што произведува за глобални пазари.
Економијата на Лихтенштајн не се потпира само на банки, како што често се мисли. Земјата има развиена индустрија, специјализирано производство, машинство, електрична опрема, делови за возила, стоматолошка технологија, прехранбено производство и градежништво. Во мала држава, ваквата индустриска структура создава необично силен извозен модел и ја прави економијата помалку зависна од една гранка.
Меѓународниот монетарен фонд ја опишува земјата како економија со речиси без јавен долг, буџетски вишоци и значајни фискални резерви. Според ММФ, високото ниво на живот се потпира на специјализирани извозно ориентирани индустрии и финансиски услуги, особено приватно банкарство и управување со богатство.
Тука лежи тајната на Лихтенштајн. Земјата не се натпреварува со големите држави по број на жители, аеродроми или воена моќ. Таа се натпреварува преку стабилност, доверба, даночна предвидливост, брза администрација и економски ниши во кои може да биде светски конкурентна. Малата големина не е слабост, туку дел од моделот: одлуките се носат побрзо, институциите се поблиску до граѓаните и компаниите, а државата функционира како компактна деловна средина.