Skip to content
Реките обично ги замислуваме како стабилни природни системи што се движат во еден правец – од повисоките предели кон морињата, езерата или поголемите речни сливови. Но, во неколку делови од светот постојат реки кај кои водата привремено, сезонски или поради човечка интервенција, се движи спротивно од очекуваниот правец.
Овој феномен не значи дека реката трајно го „сменила карактерот“. Во најголем број случаи станува збор за сложена игра меѓу водостојот, плимата, силните врнежи, ветровите, геолошката поставеност или инженерски зафати што ја менуваат природната хидрологија. Токму затоа некои реки изгледаат како да течат наназад само во одредени периоди, додека други се претворени во пример за тоа колку длабоко човекот може да интервенира во природниот тек на водата.
Еден од најпознатите примери е реката Чикаго во Соединетите Американски Држави. Таа природно течела кон езерото Мичиген, но кон крајот на 19 век градот се соочил со сериозен санитарен проблем, бидејќи отпадните води завршувале во езерото што било извор на вода за пиење. Решението било радикално: преку канали и преводници, правецот на реката бил променет, па наместо кон езерото, водата почнала да се движи кон речниот систем на Мисисипи.
Во Камбоџа, пак, реката Тонле Сап е пример за природен сезонски пресврт. Во дождовната сезона, кога Меконг силно надоаѓа, водата го турка текот на Тонле Сап наназад, кон истоименото езеро. Во сувиот период, процесот повторно се врти и водата се враќа кон Меконг. Овој циклус е важен за целиот екосистем, бидејќи езерото Тонле Сап во влажната сезона значително се проширува и станува еден од најважните слатководни системи во Југоисточна Азија.
На Балканот, најинтересниот пример е реката Крупа во Босна и Херцеговина. Таа истекува од Деранското Езеро и се влева во Неретва, но кога водостојот на Неретва ќе порасне повеќе од водостојот на Крупа, притисокот ја турка водата во спротивен правец. Така реката може да тече од устието кон својот извор, што ја прави еден од најнеобичните хидролошки феномени во регионот.
Слични појави се бележат и кај други реки во светот. Кај Ориноко во Венецуела, сезонските промени и врската со каналот Касикијаре создаваат сложен систем во кој дел од водата може да се насочи кон сливот на Амазон. Кај Нармда во Индија, плимата од Арапското Море може привремено да ја потисне водата наназад во долниот тек, додека кај Арагуари во Бразил силниот плимски бран, познат како „поророка“, некогаш создавал впечаток дека океанот ја надвладува реката.
Овие примери покажуваат дека речниот тек не е секогаш едноставна линија од извор до устие. Во природата, водата го следи притисокот, релјефот, сезоната и силите што делуваат врз неа. Понекогаш тие сили се доволно силни за да создадат редок феномен – река што, барем на кратко, изгледа како да тече наназад.