Skip to content
Поранешниот амбасадор Виктор Габер поднесе претставка до Собранието со која бара пратениците да покренат постапка за распишување референдум за уставните измени, како начин граѓаните директно да се изјаснат за продолжување на преговорите со Европската Унија.
Во претставката Габер предлага референдумско прашање поврзано со измена на амандманот XXXVI од Уставот, со која во преамбулата, по веќе наведените заедници, би се додале и Хрватите, Бугарите и Евреите. Според неговото образложение, ваквиот чекор треба да биде ставен пред граѓаните затоа што европската интеграција е стратешка определба утврдена низ повеќе собраниски документи од независноста до денес.
Иницијативата доаѓа во момент кога евроинтеграцискиот процес на Македонија е блокиран токму на прашањето за уставните измени. Внесувањето на Бугарите во Уставот останува услов за отворање на следната фаза од преговорите со ЕУ, додека владата и опозицијата со години се судираат околу тоа дали таквите измени треба да се усвојат под сегашните услови или само со дополнителни гаранции.
Габер во претставката ја врзува референдумската логика со континуитетот од референдумот за независност од 8 септември 1991 година и Уставот од 17 ноември истата година. Неговата порака е дека граѓаните, како највисок извор на политички легитимитет, треба да кажат дали државата треба да продолжи по европскиот пат преку прифаќање на оваа уставна промена.
Во политичка смисла, иницијативата е обид одговорноста за најтешкото прашање во европскиот процес да се врати од партиските преговори кон директна граѓанска одлука. Но, таа истовремено отвора и нова дилема: дали референдумот би помогнал да се надмине блокадата или би ја претворил уставната измена во уште подлабока политичка поделба.
Македонија формално ги почна пристапните преговори со ЕУ во 2022 година, но суштинското отворање на кластерите остана врзано за уставните измени. Во меѓувреме, Албанија беше одвоена од македонскиот пакет и продолжи напред во преговарачкиот процес, што дополнително ја засили домашната расправа за цената на застојот.
Собранието сега ќе треба да одлучи дали претставката ќе остане политички апел или ќе се претвори во формална иницијатива. За да добие институционална тежина, барањето мора да помине низ пратеничка процедура, а тоа значи дека прашањето повторно ќе се врати таму каде што досега најчесто заглавуваше – во односот меѓу партиските калкулации, уставното мнозинство и европската агенда.
