Што се Орешник – руските ракети што го пеплосаа Киев

Русија повторно го стави „Орешник“ во центарот на војната во Украина и на европската безбедносна дебата. Станува збор за руска балистичка ракета со среден дострел, која Москва ја претставува како хиперсонично оружје способно да носи повеќе боеви глави и да пробие современи системи за противвоздушна одбрана. За западните аналитичари, сепак, „Орешник“ не е само ново оружје, туку инструмент за притисок врз Украина, НАТО и европските влади.

Ракетата првпат стана глобална тема во ноември 2024 година, кога Русија ја употреби против украинскиот град Днипро. Потоа беше повторно споменувана во нападите врз Украина, а последниот бран руски удари врз Киев повторно го отвори прашањето што навистина може ова оружје и зошто Кремљ толку инсистира на неговата политичка видливост. Euronews ја опишува „Орешник“ како ракета со среден дострел што Москва тврди дека може да погоди цели низ Европа и да избегне модерна воздушна одбрана.

Според Пентагон, станува збор за експериментална балистичка ракета со среден дострел, базирана на рускиот модел РС-26 „Рубеж“. Тоа е важно затоа што ја поставува „Орешник“ во категорија меѓу тактичките ракети со помал дострел и интерконтиненталните балистички ракети, односно во простор што е особено чувствителен за европската безбедност.

„Орешник“ може да носи повеќе боеви глави, што во воената терминологија ја отвора темата за МИРВ-капацитет, односно систем во кој една ракета испушта повеќе одделни боеви елементи кон различни точки. Центарот за стратешки и меѓународни студии оценува дека руската употреба во 2024 година веројатно била прв случај на употреба на ваков тип повеќекратни боеви глави во борбени услови.

Кремљ ја претставува ракетата како технолошка демонстрација и одговор на западната поддршка за Украина. Владимир Путин во ноември 2024 година директно ја поврза употребата на „Орешник“ со, како што рече, „агресивните акции на НАТО“ против Русија. Токму таа формулација ја покажува суштината: ракетата не е наменета само за уништување цели во Украина, туку и за испраќање порака до европските престолнини.

Воена закана постои, но не треба да се чита само преку руската пропагандна рамка. Британскиот институт RUSI предупредува дека големите балистички ракети со среден или интерконтинентален профил се побрзи и потешки за пресретнување, но не мора секогаш да имаат огромна воена вредност со конвенционална боева глава, особено ако нивната прецизност е помала од тактичките системи како „Искандер“.

Затоа „Орешник“ е најопасен како комбинација од оружје и политички сигнал. Карнеги оценува дека првата употреба на ракетата повеќе личела на демонстрација на сила и нуклеарно заплашување отколку на потег што суштински ја менува воената рамнотежа на фронтот. Целта, според таа анализа, била да се исплашат европските јавности и да се зголеми притисокот врз нивните влади да бараат договор со Москва.

Последната употреба на „Орешник“ во масовни напади врз Украина дополнително ја засили европската реакција. Reuters и AP објавија дека Русија ја вклучила оваа ракета во еден од најголемите бранови удари врз Киев, заедно со стотици дронови и десетици други ракети. Европски лидери го оценија тоа како опасна ескалација и дополнителен доказ дека Москва ја користи војната за тестирање на нови системи и за психолошки притисок врз Западот.

За Украина, проблемот е практичен и непосреден: балистичките ракети со голема брзина се меѓу најтешките цели за пресретнување. Дури и кога воздушната одбрана успева да собори голем дел од дроновите и крстосувачките ракети, хиперсоничните и балистичките системи остануваат најопасниот дел од нападите, особено за градови како Киев, Харкив, Днипро или Лвив.

За Европа, „Орешник“ е предупредување дека руско-украинската војна одамна не е само фронтовска линија на истокот од континентот. Ако ракетата има дострел кон европски цели, а Москва ја користи како јавна закана, тогаш нејзиното значење е политичко, нуклеарно и психолошко. Таа ја враќа Европа во логиката на Студената војна, каде секој ракетен систем не е само оружје, туку дел од преговори, закани и демонстрации на моќ.

„Орешник“ затоа не треба да се гледа како чудо-оружје што само по себе ја менува војната. Но не смее ниту да се потцени. Неговата главна улога е во тоа што ја спојува руската воена технологија со политиката на страв. Во тој простор Кремљ се обидува да ја убеди Европа дека цената на поддршката за Украина ќе расте, а Украина дека одбраната од Русија ќе станува сè потешка.