Skip to content
Хрватскиот премиер Андреј Пленковиќ од Охрид испрати една од најјасните пораки што Македонија можеше да ја слушне од земја членка на Европската Унија: земјата напредува добро, но единственото отворено политичко прашање што ја држи во место остануваат односите со Бугарија. Кажано дипломатски, тоа звучи како поддршка. Кажано политички, тоа е потсетник дека Скопје повеќе нема многу простор да ја продава европската блокада како туѓ проблем без домашна одговорност.
На заедничката прес-конференција со премиерот Христијан Мицкоски, Пленковиќ оцени дека Македонија има „одличен напредок“ во исполнувањето на критериумите за членство во ЕУ, но посочи дека спорот со Софија останува главната пречка. Хрватска, според неговата порака, ќе продолжи да помага во премостувањето на пречките, но тие пречки не исчезнуваат со политичко одложување, ниту со домашна реторика.
Токму затоа посетата на Пленковиќ не е само протоколарна епизода во Охрид. Таа е дипломатско огледало. Од една страна, Македонија има пријатели во ЕУ што ја разбираат нејзината историја, чувствителност и замор од билатерални условувања. Од друга страна, тие исти пријатели веќе не можат да ја сокријат основната порака од Брисел: процесот е закочен таму каде што политиката дома нема храброст да донесе одлука.
Европската комисија во последниот извештај јасно наведува дека Македонија сè уште не ги усвоила потребните уставни измени за вклучување на граѓаните што живеат во државата и се дел од други народи, како Бугарите, согласно заклучоците на Советот на ЕУ од јули 2022 година. Тоа е формалната точка што го држи отворањето на кластерот „Основи“, најважниот дел од пристапните преговори.
Пленковиќ, како премиер на последната земја што влезе во ЕУ, добро знае што значи процесот кога ќе влезе во техничка, правна и политичка фаза. Хрватска помина години преговори, билатерални спорови, реформи и домашни отпори пред да стане членка во 2013 година. Затоа неговата порака има тежина: не затоа што Загреб диктира услови, туку затоа што зборува од искуство на држава што знае дека членството не се добива со емоции, туку со тешки одлуки и институционална дисциплина.
Во исто време, Пленковиќ ја отвори и пошироката европска дилема. Во ЕУ се разговара за нови модели на проширување, за Украина, за можни посебни решенија, за економско вклучување и за тоа како Унијата да се прошири без да стане нефункционална. Хрватскиот премиер порача дека не може да има кратенки за едни, а бавност за други. Тоа е порака што директно ја засега Македонија: ако Европа бара нови патишта за Украина, Молдавија и Западен Балкан, тогаш земјите што одамна чекаат не смеат да бидат оставени во политичка чекалница.
Но тука е и непријатниот дел за Скопје. Дури и кога Македонија има аргумент дека билатералните спорови не смеат да го киднапираат европскиот процес, таа не може да го избегне фактот дека прифатената рамка од 2022 година веќе е дел од европската процедура. Затоа секое одложување дома сè повеќе личи на политичка самоблокада, а не само на бугарско вето.
Мицкоски може да повторува дека нема нови идентитетски отстапки. Тоа е политички разбирлива позиција за домашна публика. Но проблемот е што ЕУ веќе не ја чита македонската ситуација само преку идентитетската драма. Ја чита преку едно едноставно прашање: дали државата може да го исполни она што претходно го прифатила и да продолжи напред.
Токму во тоа е тежината на изјавата на Пленковиќ. Таа не ја напаѓа Македонија. Напротив, ја поддржува. Но таа поддршка не е празен аплауз. Таа е пријателско предупредување дека земјата не е заглавена затоа што не знае каде оди, туку затоа што не сака да ја плати политичката цена на движењето.
За Македонија, ова е момент во кој мора да се разликуваат две работи: националното достоинство и политичката инерција. Првото мора да се брани. Второто мора да се прекине. Ако државата навистина сака европска иднина, тогаш не може секоја одлука да ја одложува до следната изборна калкулација, следниот самит или следната дипломатска посета.
Пораката од Охрид затоа е едноставна: Хрватска ќе помогне, ЕУ ќе го држи процесот отворен, но Македонија мора сама да ја отклучи вратата што веќе одамна стои пред неа.
