Тишина од Владата во Тиват додека Европа зборува за проширување

Самитот ЕУ – Западен Балкан во Тиват не е само уште една регионална средба, туку момент во кој земјите од регионот се борат за видливост, позиции и политички капитал. Македонија, пак, во јавниот настап околу самитот засега изгледа повеќе како нем посматрач на процесот на проширување отколку како држава со активна дипломатска офанзива.

Премиерот Христијан Мицкоски денеска учествува на Самитот ЕУ – Западен Балкан во Тиват, каде главна тема е проширувањето на Европската Унија и постепената интеграција на земјите од регионот во европските политики и пазар. На самитот учествуваат лидерите од Западен Балкан и високи претставници на ЕУ, меѓу кои претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен, претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта, високата претставничка Каја Калас и претседателката на Европскиот парламент Роберта Мецола.

Но, во домашната јавност засега недостасува јасна слика што точно носи Македонија во Тиват. Нема детално претставена агенда на македонската делегација, нема однапред соопштени важни билатерални средби со европските лидери и нема прецизна порака што Владата сака да ја испрати во момент кога проширувањето повторно се враќа како стратешка тема на Унијата.

Оваа тишина е политички проблем, не само комуникациски пропуст. Тиват се одржува во период кога Европската Унија зборува за нова динамика на проширувањето, за Планот за раст на Западен Балкан, за постепена интеграција во единствениот пазар и за геополитичката важност на регионот. Европскиот совет најави дека лидерите ќе разговараат за проширувањето, за напредокот во постепената интеграција, за безбедноста и за отпорноста на регионот во сложена геополитичка средина.

Во таков контекст, земја како Македонија не може да си дозволи да биде присутна само формално. Државата е кандидат за членство во ЕУ повеќе од две децении, има отворен политички спор околу уставните измени и се наоѓа во ситуација во која Албанија и Црна Гора се движат побрзо во европскиот процес. Токму затоа, секој ваков самит треба да биде искористен за јасни пораки, видливи средби и дипломатски притисок за враќање на Македонија во центарот на европската агенда.

Засега, јавноста доби само основна информација дека премиерот присуствува на самитот. Недостасуваше политички план: со кого ќе разговара, што ќе бара, какви гаранции ќе бара од ЕУ, дали ќе има средби со Кошта, Фон дер Лајен, Мерц, Макрон или други европски лидери и како Владата ќе ја брани македонската позиција во момент кога Унијата разговара за нова архитектура на проширувањето.

Ова е особено важно бидејќи Антонио Кошта претходно ја посети Македонија во рамки на турнејата низ Западен Балкан, во која разговараше со регионалните лидери за проширувањето, постепената интеграција, регионалната соработка, безбедноста и стабилноста. Во официјалната агенда беше наведена и средба со премиерот Мицкоски во Скопје, по што следеше самитот во Тиват како завршна точка на регионалната дипломатска рунда.

Токму затоа молкот од Владата делува уште повидливо. Ако Македонија има активна дипломатска стратегија, јавноста треба да ја знае. Ако има средби со европските лидери, тие треба да бидат најавени или барем јасно комуницирани. Ако има конкретни барања, тие треба да бидат формулирани. Во спротивно, впечатокот е дека земјата оди на самитот како учесник во протоколот, а не како држава што се бори за своето место во следната фаза на проширувањето.

Во Тиват се разговара за иднината на регионот во Европа. За Македонија тоа не е надворешнополитичка тема од втор ред, туку прашање што ја одредува економската, институционалната и геополитичката насока на земјата. Молкот во таков момент не е неутрален. Тој испраќа порака дека државата нема доволно видлива иницијатива во процес што директно ја засега.

Проблемот не е само дали премиерот ќе биде фотографиран на заедничката сцена во Тиват. Прашањето е дали Македонија таму настапува со позиција, со аргументи и со дипломатски барања што ќе ја направат видлива меѓу земјите што се движат кон ЕУ. Во процесот на проширување, оние што молчат најчесто остануваат на маргините.