Skip to content
Претседателката на српското Собрание, Ана Брнабиќ, оцени дека предлогот на францускиот претседател Емануел Макрон и германскиот канцелар Фридрих Мерц може да биде важен чекор за забрзување на проширувањето на Европската Унија, бидејќи би го намалил просторот поединечни земји членки да го блокираат процесот.
Брнабиќ, говорејќи за иницијативата што беше претставена во рамки на Самитот ЕУ – Западен Балкан во Тиват, рече дека новиот пристап може да донесе повеќе предвидливост за земјите кандидатки и да спречи процесот на проширување да зависи од билатерални спорови или политички блокади од една членка на Унијата.
Француско-германскиот предлог, според досегашните информации, се заснова на концептот на „постепена интеграција“. Тоа значи дека земјите кандидатки што напредуваат во реформите би можеле да добијат пристап до делови од единствениот пазар на ЕУ, поблиски врски со институциите на Унијата и „прогресивен набљудувачки статус“ на одредени состаноци, уште пред полноправното членство.
Мерц во Тиват порача дека Европската Унија мора да покаже дека е подготвена и способна за проширување, особено кон Западен Балкан. Тој оцени дека фактот што ЕУ не примила нова членка 13 години покажува дека проблемот не е само кај земјите кандидатки, туку и во самата Унија.
Макрон, пак, го поддржа пристапот на постепена интеграција, со кој земјите од регионот би можеле порано да добијат конкретни придобивки од европскиот процес, без да чекаат целосно затворање на долгите пристапни преговори. Во таа рамка се споменуваат пристап до единствениот пазар, учество во одредени европски програми и поголема институционална поврзаност со Брисел.
За Србија, но и за останатите земји од Западен Балкан, ваквиот предлог е важен бидејќи го отвора прашањето дали проширувањето може да стане помалку зависно од политичките вета што во минатото го забавуваа регионот. Македонија тоа го почувствува најдиректно, прво преку грчкиот спор за името, потоа преку француската блокада во 2019 година и подоцна преку бугарските услови поврзани со уставните измени.
Сепак, предлогот не значи автоматско укинување на ветото во процесот на проширување. За клучни одлуки во ЕУ и натаму се потребни согласност и политички договор меѓу земјите членки. Но, новиот пристап би можел да создаде повеќе меѓуфази во кои кандидатките добиваат конкретни придобивки, наместо процесот да биде целосно блокиран додека не се реши секое отворено прашање.
Во европската дебата паралелно се отвора и прашањето дали новите членки во иднина треба веднаш да добиваат целосни права на вето во области како надворешната политика и даноците. Според дел од европските предлози, се разгледува можност за ограничување на одредени блокирачки механизми во почетен период, за да се спречи новите членки да ја парализираат Унијата веднаш по приемот.
Токму тука се наоѓа суштината на изјавата на Брнабиќ. Ако ЕУ сака ново проширување, мора да најде модел во кој процесот ќе биде политички кредибилен за кандидатките, но и функционален за самата Унија. За земјите од регионот, тоа би значело помалку години чекање без резултат. За Брисел, тоа би значело проширување без ризик секоја нова членка да стане нов центар на блокада.
Самитот во Тиват ја врати темата за проширувањето во центарот на европската политика. Европската комисија оцени дека членството на Црна Гора е „на дофат“ до 2028 година, додека останатите земји од регионот се на различни нивоа од процесот. Но зад оптимистичките пораки останува старото прашање: дали ЕУ навистина е подготвена да го промени сопствениот начин на одлучување за да го направи проширувањето можно.
За Македонија, француско-германскиот предлог е особено важен, бидејќи земјата има најдолго искуство со блокади во европскиот процес. Ако новиот модел навистина создаде механизми за постепено вклучување во европските политики и пазар, тоа може да донесе конкретни придобивки и пред формалното членство. Но ако остане само на нова терминологија, со „привилегиран пристап“ и „набљудувачки статус“, без јасни рокови и гаранции, ризикува да стане уште една политичка формула што ја продолжува чекалната.
