Skip to content
Сашо Клековски го презема Министерството за здравство во момент кога македонскиот здравствен систем располага со најголем буџет досега, но истовремено се соочува со недостиг на медицински кадар, финансиски оптоварени клиники, нерамномерна достапност на услугите, високи трошоци за пациентите и повеќе капитални проекти кои со години не се завршени.
Собранието го избра Клековски за министер на 13 јули 2026 година со 69 гласа, во рамките на реконструкцијата на Владата, откако претходно речиси две години раководеше со Фондот за здравствено осигурување.
Неговиот профил се разликува од вообичаениот модел на министер избран првенствено поради клиничка или академска кариера. Клековски е дипломиран лекар, но најголемиот дел од професионалното искуство го стекнал како менаџер, аналитичар и раководител во граѓанскиот сектор.
Бил еден од основачите и долгогодишен извршен директор на Македонскиот центар за меѓународна соработка, а во биографијата има искуство со организациско управување, стратешко планирање, институционален развој, застапување и анализа на јавни политики. Има и магистерски студии по деловна администрација, што укажува дека неговиот пристап во Министерството најверојатно ќе биде повеќе менаџерски и финансиски отколку клинички.
Преминувањето од Фондот во Министерството му дава предност што ретко ја имале неговите претходници. Како директор на ФЗО, Клековски имаше директен увид во буџетите на болниците, договорите со јавните и приватните здравствени установи, потрошувачката на лекови, исплатите за боледувања, рефундациите и реалниот обем на извршени здравствени услуги.
Министерството, сепак, има поинаква улога. Тоа ги предлага законите, ја креира здравствената политика, ја утврдува мрежата на установи, управува со капиталните инвестиции, ја организира јавно-здравствената заштита и треба да врши надзор врз работата на системот. Фондот останува главниот купувач и плаќач на услугите, поради што успехот на Клековски ќе зависи и од односот со неговиот наследник во ФЗО.
Во 2026 година низ Министерството и Фондот се насочуваат приближно 1,04 милијарди евра. ФЗО управува со околу 910 милиони евра, додека буџетот на Министерството е околу 130 милиони евра.
Податоците покажуваат дека главниот проблем веќе не може да се сведе само на недостиг од пари. Прашањето е како средствата се распределуваат, колкав обем услуги добиваат граѓаните за потрошениот буџет и дали финансирањето ги следи реалните здравствени потреби. Клековски и самиот, додека раководеше со Фондот, тврдеше дека во системот постојат значителни загуби и установи кои трошат цел буџет, а реализираат мал дел од планираните услуги.
Според неговите изјави, кај дел од општите болници реализацијата се движела и околу 35 проценти, додека одредени клиники и центри за јавно здравје не успевале да исполнат ни 80 проценти од договорената програма.
Од неговиот досегашен настап може да се очекува дека една од главните теми во мандатот ќе биде рационализацијата на болничката мрежа. Т
ој веќе зборуваше за потреба парите да се поврзат со извршените услуги, бројот на пациенти, квалитетот на лекувањето и резултатите на установите. Тоа може да значи построги договори со директорите, следење на операциите и прегледите по болница, пренасочување на кадарот и опремата и ограничување на буџетите на установите што со години имаат мала активност.
Таквата политика може да донесе поголема ефикасност, но може да предизвика и отпор во градовите во кои болниците се меѓу најголемите работодавачи и каде што секое намалување на одделенија се доживува како укинување на здравствената заштита.
Рационализацијата нема да може да се спроведува само преку финансиски табели. Во повеќе региони малата реализација не е последица само на слабо управување, туку и на недостиг од лекари, медицински сестри, анестезиолози, радиолози, гинеколози и друг специјализиран кадар. Болница без доволно персонал не може да го исполни договорениот обем на услуги, а дополнителното намалување на буџетот може уште повеќе да ја намали нејзината функционалност.
Затоа од Клековски ќе се очекува рационализацијата да ја поврзе со национален план за кадар, специјализации, регионално распоредување и јасно утврдени услуги кои секоја болница мора да ги обезбедува.
Меѓународните анализи покажуваат дека Македонија формално има широко здравствено осигурување и пакет услуги достапен за речиси целото население, но реалниот пристап е ограничен од капацитетите на системот.
Недостигот и иселувањето на здравствени работници, како и нивната концентрација во Скопје и неколку поголеми центри, создаваат големи регионални разлики. Бројот на лекари и медицински сестри во однос на населението останува под просекот на Европската Унија, додека помалите градови потешко обезбедуваат одредени специјалности.
Кадровската политика ќе биде еден од најтешките делови од мандатот. Зголемувањето на платите може да го забави заминувањето, но не го решава недостатокот на стручњаци кои се создаваат со години. За одредени специјалности се потребни долги циклуси на образование, специјализација и практична работа. Од Министерството ќе се очекува да објави реална мапа на кадарот, да утврди каде има вишок, а каде критичен недостиг, и според тие податоци да ги планира специјализациите. Без таква мапа, продолжува практиката установите да бараат вработувања поединечно, без јасна процена за потребите на целиот систем.
Посебен проблем се трошоците што граѓаните ги плаќаат од сопствениот џеб. Иако здравството е засновано врз задолжително осигурување, директните плаќања на пациентите учествуваат со околу 40 проценти во вкупната здравствена потрошувачка, што е меѓу највисоките стапки во регионот. Во нив влегуваат лекови што не се на позитивната листа, приватни прегледи поради долгото чекање во јавните установи, дијагностички услуги, стоматолошки третмани, медицински помагала и други трошоци. Светската банка оценува дека јавното трошење за здравство е релативно ниско и недоволно ефикасно, со претерана зависност од специјалистичка и болничка заштита и недоволно развиена примарна превенција.
За Клековски тоа значи дека зголемувањето на здравствениот буџет само по себе нема да биде доволен показател за успешен мандат. Поважни ќе бидат бројот на услуги што пациентите ќе можат навреме да ги добијат во јавниот систем, намалувањето на плаќањата од сопствен џеб, времето на чекање за дијагностика и операции и достапноста на лековите.
Доколку јавните установи продолжат да имаат слободни апарати, но недоволно кадар или ограничени термини, пациентите и натаму ќе бидат принудени да плаќаат приватно, без оглед на формалното зголемување на буџетот.
Во ФЗО, Клековски ја претставуваше позитивната листа на лекови како една од главните промени. Според податоците на Фондот, средствата за лекови на рецепт и болничка терапија биле значително зголемени, а во период од две години биле обезбедени дополнителни околу десет милиони евра за проширување на позитивната листа.
Тој најавуваше и дополнителни терапии за хронична опструктивна белодробна болест и астма. Фондот под негово раководство ги прошири и правата за биомедицинско потпомогнато оплодување, го зголеми бројот на обиди од три на шест и го дигитализираше процесот на одлучување.
Ова искуство укажува дека во Министерството може да се очекува продолжување на проширувањето на позитивната листа и посилно користење на електронските податоци. Но, позитивната листа е поврзана и со преговорите со фармацевтските компании, процената на здравствените технологии и одлуката кои терапии да се финансираат од ограничениот буџет.
Министерството ќе треба да воспостави потранспарентен систем за процена на лековите, со јавно достапни критериуми за клиничката корист, цената и бројот на пациенти. Без такви правила, секое дополнување на листата останува изложено на сомнежи за влијание на фармацевтската индустрија или за фаворизирање одделни терапии.
Дигитализацијата е уште една област во која Клековски има конкретно искуство. Фондот воведе електронски услуги за осигурениците и здравствените установи, а повеќе постапки што претходно бараа физичко присуство почнаа да се обработуваат електронски.
Во Министерството предизвикот ќе биде поголем – поврзување на „Мој термин“, ФЗО, болниците, лабораториите, аптеките и регистрите на пациенти во систем што ќе дава точни податоци за дијагнозите, потрошувачката, листите на чекање и резултатите од лекувањето.
Листите на чекање се еден од проблемите за кои системот нема целосно транспарентни и лесно споредливи податоци. За дел од операциите и дијагностичките процедури пациентите чекаат со месеци, додека на други места опремата не е целосно искористена.
Од новиот министер ќе се очекува да воспостави единствени листи на чекање, со датум на пријавување, медицински приоритет, очекуван термин и објаснување за секое одложување. Тоа би овозможило да се види дали проблемот е недостиг од апарати, медицински тимови, потрошен материјал или лоша организација.
Клековски презема и здравствени установи со значителни долгови. Според неговите податоци од периодот кога беше директор на ФЗО, заедничките служби на скопскиот Клинички центар имале обврски од околу 35 милиони евра, а Клиниката за онкологија била меѓу најзадолжените установи, со долг од околу една милијарда денари. Финансиските проблеми не се само резултат на недоволни буџети.
Ревизорските извештаи укажуваат на слабости во евиденцијата на обврските, управувањето со имотот, јавните набавки, договорите за услуги и контролата врз трошењето.
Од Клековски може да се очекува да бара поригорозна финансиска дисциплина, но прашањето е дали Министерството ќе преземе одговорност и кон директорите што создаваат долгови. Досегашната практика овозможуваше установите да трупаат обврски, по што Владата или Фондот интервенираа со дополнителни средства. Таквиот модел ги става во понеповолна положба директорите кои работат во рамките на буџетот и создава очекување дека долговите на крајот ќе бидат покриени. Нов систем би барал месечно следење на обврските, ограничување на нови набавки кога нема обезбедено покритие и јавно објавување на финансиската состојба на секоја клиника и болница.
Најчувствителниот дел од наследството е довербата на пациентите. Случајот со Онкологија, ревизорските забелешки, сомнежите за начинот на набавка и користење терапии и постапките пред надлежните институции оставија длабока недоверба. Дополнителен удар предизвика извештајот на стручната комисија според кој кај најмалку девет пациенти биле извршени непотребни кардиохируршки интервенции. Владата го разгледуваше извештајот на затворена седница, без целосно јавно објавување на наодите и преземените мерки.
За новиот министер ова не е само прашање на индивидуална одговорност, туку на контрола на квалитетот. Македонија сè уште нема целосно развиен национален систем за мерење на исходите од лекувањето, стапките на компликации, повторните хоспитализации, болничките инфекции и оправданоста на сложените интервенции. Меѓународните оценки укажуваат дека нема сеопфатен план за подобрување на квалитетот. Од Министерството ќе се очекува да воведе задолжителни клинички протоколи, медицински ревизии и механизми за второ стручно мислење, особено за високоризичните и скапи операции.
Клековски наследува и повеќе незавршени инфраструктурни проекти. Новата болница во Штип со години се гради со прекини, проектот во Кичево беше преиспитуван поради состојбата на постојниот објект, а реконструкциите во Тетово и другите регионални центри зависат од буџетот, проектната документација и јавните набавки.
Државниот завод за ревизија веќе утврдуваше дека дел од капиталните инвестиции не ги постигнале планираните цели, дека роковите биле пробивани и дека одредени објекти останале нефункционални и покрај потрошените средства.
Со предложениот ребаланс за 2026 година се предвидува зголемување на буџетот на Министерството за здравство, вклучително и средства за развојни програми, реконструкции и доградби.
Практичниот тест нема да биде само дали парите се запишани во буџетот, туку дали ќе бидат подготвени проекти, спроведени набавки и започнати работи со јасни рокови. Секој нов концепт за клинички центар истовремено ќе мора да одговори што ќе се случува со постојните клиники, како ќе се финансира изградбата и дали проектот ќе ја зголеми централизацијата на здравството во Скопје.
Примарната здравствена заштита е област во која се потребни помалку спектакуларни, но системски промени. Светската банка препорачува поголема улога на матичните лекари, превенцијата и раното откривање на болестите, наместо пациентите веднаш да се насочуваат кон специјалисти и болници. Македонија има високо оптоварување од кардиоваскуларни, малигни и други хронични заболувања, додека пушењето, нездравата исхрана, физичката неактивност и загадувањето дополнително ги зголемуваат ризиците.
Од мандатот на Клековски затоа ќе се очекува да го промени начинот на кој се плаќа примарната заштита. Сегашниот капитациски модел главно го следи бројот на регистрирани пациенти, а помалку резултатите во превенцијата и контролата на хроничните болести. Воведувањето индикатори за редовни прегледи, вакцинација, рано откривање дијабетес, контрола на крвен притисок и скрининг би можело да пренасочи дел од системот кон спречување на болестите, наместо кон нивно скапо болничко лекување.
Дополнителна можност е пристапот до програмата ЕУ4Здравје, со која Македонија во јуни 2026 година се поврза преку договор за асоцијација. Домашните институции, јавни установи, универзитети и организации можат да учествуваат на европските повици за дигитализација, превенција, справување со рак, прекугранични закани и зајакнување на здравствените системи.
Вкупниот европски буџет на програмата изнесува 4,4 милијарди евра, но тие пари не се автоматски доделени на Македонија. За нив се потребни подготвени проекти, партнерства, административен капацитет и способност средствата да се реализираат.
Политичкиот ризик за Клековски ќе биде партиското управување со здравствените установи. Директорските функции со години се дел од коалициските и кадровските договори, а честите промени на раководствата ја намалуваат институционалната одговорност.
Доколку Министерството бара резултати од болниците, ќе мора однапред да ги објави критериумите според кои ќе се избираат и разрешуваат директорите. Во спротивно, најавеното управување врз основа на податоци може да остане подредено на политичките кадровски одлуки.
Најавата дека Златко Перински треба да го преземе ФЗО создава можност Министерството и Фондот да работат со усогласена политика, но и ризик од прекумерна концентрација на одлучувањето во тесен владин круг.
Клучните одлуки за болничките буџети, лековите, договорите со приватните установи и финансирањето на нови услуги ќе зависат од координацијата меѓу двете институции.
Првите потези на Клековски ќе може да се мерат преку неколку конкретни документи: целосна финансиска состојба на јавните здравствени установи, јавно објавени листи на чекање, план за недостигот од медицински кадар, календар за дополнување на позитивната листа, одлуки по извештаите за кардиохирургијата и Онкологија, како и прецизни рокови за болниците во Штип, Кичево и Тетово.
Истовремено, Министерството ќе треба да објави кои болници ќе задржат целосен опсег на услуги, кои ќе се специјализираат и како ќе се обезбеди пристап до здравствена заштита во регионите со најмалку кадар.
