Skip to content
Воениот судир меѓу САД и Иран влезе во нова фаза со директни напади врз трговски бродови во Ормускиот Теснец, нови американски воздушни удари врз иранска територија и најавено повторно воспоставување на американската поморска блокада кон иранските пристаништа.
Два танкери поврзани со Обединетите Арапски Емирати, „Момбаса“ и „Ал Бахија“, биле погодени со крстосувачки ракети додека пловеле низ јужната рута на теснецот, во територијалните води на Оман. Според Министерството за одбрана на ОАЕ, во нападите загинал еден индиски член на екипажот, а биле повредени уште осум морнари – шестмина индиски и двајца украински државјани. Пожарите на двата брода биле изгаснати.
Иранската Револуционерна гарда ја презеде одговорноста за нападот, тврдејќи дека танкерите ги игнорирале предупредувањата, ги исклучиле навигациските системи и се движеле низ простор што Техеран го смета за миниран и небезбеден. Иранските власти ги обвинуваат САД дека ги насочуваат бродовите кон рута која не е договорена со Техеран, додека Вашингтон тврди дека Иран напаѓа комерцијални пловила кои користат меѓународно признат премин.
Обединетите Арапски Емирати соопштија дека го задржуваат правото да одговорат на нападите и да преземат мерки за заштита на својата територија, граѓаните и економските интереси. Ваквата формулација ја зголемува можноста уште една држава од Персискиот Залив директно да се вклучи во воените операции против Иран.
Американските сили во текот на петчасовна операција нападнале ирански воени цели во Бушер, Чабахар, Џаск, Конарак, Бандар Абас и на островот Абу Муса. Централната команда на американската војска соопшти дека биле погодени крајбрежни одбранбени системи, ракетни и беспилотни капацитети и поморска инфраструктура што можела да се користи за напади врз трговските бродови.
Станува збор за трет последователен бран американски напади врз Иран. Американскиот претседател Доналд Трамп најави дека ударите ќе продолжат и изјави дека Вашингтон ја уништува иранската офанзивна способност и ја презема контролата врз теснецот. Иранските медиуми пријавија експлозии во Бандар Абас, Бушер, на островите Киш, Кешм и Абу Муса, како и во други крајбрежни области. Иранската новинска агенција ИРНА објави дека во напад во провинцијата Хузестан биле повредени четири лица.
Техеран одговори со ракетни и беспилотни напади кон Бахреин и Јордан, држави во кои се распоредени американски воени сили. Јорданската армија соопшти дека пресретнала четири ирански ракети, додека во Бахреин неколкупати биле активирани сирените за воздушна опасност. Иранската страна тврди и дека погодила американско воено пловило и соборила американско беспилотно летало над Ормуз, но овие тврдења не беа независно потврдени.
Паралелно со воздушните напади, САД најавија дека од 14 јули повторно ќе ја воспостават поморската блокада на сообраќајот кон и од иранските пристаништа и крајбрежни области. Според официјалното соопштение на Централната команда, блокадата треба да се применува врз бродови што пловат кон Иран или заминуваат од иранските пристаништа, додека сообраќајот кон други дестинации формално не треба да биде попречуван.
Официјалната наредба на американската војска е потесна од јавната реторика на Трамп. Додека Централната команда зборува за блокада на иранските пристаништа, претседателот се прогласи за „чувар на Ормускиот Теснец“ и најави дека САД би можеле да наплаќаат надомест од 20 проценти од вредноста на товарот за обезбедување безбедно минување.
Меѓународната поморска организација на Обединетите нации оцени дека не постои правна основа за задолжително наплаќање на транзит низ теснец кој се користи за меѓународна пловидба. Таквиот систем би значел суштинска промена на досегашната американска политика за слободна пловидба и би ја претворил контролата врз теснецот во политичка и финансиска алатка.
Иран не го прифаќа американското право да го регулира сообраќајот во Ормускиот Теснец. Иранскиот министер за надворешни работи Абас Арагчи порача дека Техеран е вистинскиот чувар на теснецот, додека иранската воена команда соопшти дека САД немаат улога во определувањето на неговиот режим на пловидба. Така, конфликтот сè повеќе се води околу тоа кој ќе ги утврдува правилата за движење на трговските бродови, а не само околу нападите врз конкретни воени цели.
Ормускиот Теснец е една од најчувствителните точки во светската енергетска инфраструктура. Пред почетокот на војната, низ него секојдневно минувале повеќе од 15 милиони барели нафта и гориво, односно приближно една петтина од глобалната трговија со нафта и гас. Податоците за следење на бродовите покажуваат дека активноста во теснецот меѓу 10 и 12 јули се намалила за околу 52 проценти во споредба со претходната недела.
Обновените напади предизвикаа раст на цената на нафтата. Нафтените фјучерси „брент“ пораснаа за повеќе од девет проценти во еден ден, а во раното тргување во вторникот цената надмина 84 долари за барел. Ограничувањето на пловидбата истовремено ги зголемува трошоците за осигурување, превоз и изнајмување танкери, кои потоа се пренесуваат врз цените на горивата и другите производи.
Новата ескалација дополнително го поткопа привремениот договор меѓу САД и Иран, кој требаше да создаде 60-дневен период за преговори за трајно запирање на војната, иранската нуклеарна програма и режимот на пловидба низ Ормускиот Теснец. Вашингтон го обвинува Техеран дека го прекршил договорот со нападите врз бродовите, додека Иран тврди дека САД ја нарушиле спогодбата со воспоставување рута надвор од иранската контрола и со новите воени удари.
