Како да се заштитиме од болестите што ги пренесуваат комарците

Бројот на регистрирани случаи на западнонилска треска во Македонија достигна 11, откако по осумте случаи евидентирани до 27 јули беа соопштени уште три нови случаи. Најголемиот дел од заразените се од Скопско, а еден пациент се наоѓа во сериозна здравствена состојба и е на респираторна поддршка. Дел од заболените не патувале надвор од Македонија, што покажува дека вирусот локално циркулира преку заразени комарци.

Институтот за јавно здравје предупредува дека во сезоната на зголемено присуство на комарци постои можност за регистрирање дополнителни случаи и во други делови од земјата. Од почетокот на 2026 година, до 27 јули, беа евидентирани шест локално стекнати случаи од Скопје и Велес, како и еден случај кај лице што патувало во Грција, но чиј инкубациски период го опфаќал и престојот во Македонија.

Западнонилската треска се пренесува преку убод од заразен комарец. Комарците го добиваат вирусот најчесто кога се хранат од заразени птици, а потоа можат да го пренесат на луѓето и другите цицачи. Болеста не се пренесува преку вообичаен контакт меѓу луѓето, како допирање, престој во иста просторија или користење заеднички предмети. Ретки случаи на пренесување се документирани преку крв, трансплантација на органи, бременост и доење.

Околу 80 проценти од заразените немаат никакви симптоми. Кај дел од лицата може да се појават температура, главоболка, замор, болки во мускулите, гадење, повраќање, осип или зголемени лимфни јазли. Кај помалку од еден процент инфекцијата може да го зафати централниот нервен систем и да предизвика воспаление на мозокот или мозочните обвивки. Ризикот од тешка форма е поголем кај повозрасните лица и кај луѓето со нарушен имунитет или хронични заболувања.

Висока температура придружена со силна главоболка, вкочанет врат, дезориентираност, тресење, слабост во мускулите, нарушена свест, парализа или конвулзии бара итна лекарска процена. За западнонилската треска нема вакцина за луѓе и нема специфична антивирусна терапија. Лекувањето е насочено кон ублажување на симптомите, додека пациентите со тешка форма имаат потреба од болничка и интензивна поддршка.

Главната превентивна мерка е намалувањето на можноста за убод од комарец. Институтот за јавно здравје препорачува во дворовите, на терасите и околу станбените објекти да не се оставаат предмети во кои може да се задржува вода. Отворените буриња, канти, саксии, подлошки, садови за домашни животни, стари гуми и други предмети можат да станат места за размножување комарци и при многу мало количество застојана вода.

Олуците треба редовно да се чистат за водата непречено да истекува, а базените, фонтаните и украсните водени површини треба да се одржуваат чисти. Садовите во кои е неопходно да има вода треба да бидат покриени или редовно празнети и исчистени. Отстранувањето на местата за размножување е важно бидејќи само прскањето на возрасните комарци не може долгорочно да ја намали нивната популација доколку остануваат голем број ларвени живеалишта.

На прозорците и вратите треба да се постават заштитни мрежи, особено во домовите во близина на реки, канали, влажни подрачја и земјоделски површини. За време на спиењето може да се употребуваат мрежи над креветите и детските колички, а вентилаторите и климатизираните простории можат дополнително да го намалат присуството на комарци.

Престојот на отворено треба да се ограничи во зори и во самрак, кога дел од комарците што го пренесуваат западнонилскиот вирус се најактивни. Кога престојот надвор е неопходен, се препорачува светла облека со долги ракави, долги панталони, чорапи и затворени обувки, со што се остава помала површина на кожата изложена на убоди.

На откриените делови од телото може да се нанесува репелент со одобрена активна состојка, исклучиво според упатството на производителот. Репелентите не треба да се нанесуваат на отворени рани, оштетена кожа, околу очите и устата или под облеката. Кај малите деца средството треба да го нанесе возрасен, без нанесување на дланките, бидејќи детето може да ги допира лицето, очите или устата.

Лицата што патуваат во региони каде што циркулираат западнонилска треска, денга, маларија, зика или други заболувања што ги пренесуваат комарците треба доследно да користат репеленти, заштитна облека и мрежи. По враќањето треба да ја следат здравствената состојба и, доколку развијат температура, главоболка, осип или невролошки симптоми, да побараат лекарска помош и да го информираат лекарот каде престојувале.

Заштитата не зависи само од однесувањето на граѓаните. ИЈЗ препорачува општините плански да спроведуваат ларвицидна и адултицидна дезинсекција, да се следат бројноста и видовите комарци и да се проверува присуството на западнонилскиот вирус и други причинители на векторски заболувања. По регистрирањето случаи, центрите за јавно здравје треба да спроведуваат дезинсекција и епидемиолошки активности во околината на местото на живеење на заразените.

Светската здравствена организација предупредува дека сезоната на пренесување во Европа сè уште е во тек и бара засилен надзор, навремено информирање на населението и координирани мерки за намалување на комарците. За граѓаните најважни остануваат три мерки: отстранување на застојаната вода, заштита на кожата и домот од убоди и навремено барање лекарска помош при појава на сериозни симптоми.