Skip to content
Само неколку часа откако ја доби Филдсовата медала, едно од највисоките признанија во светската математика, канадскиот математичар Јакоб Цимерман соопшти дека привремено ја напушта универзитетската работа и преминува во OpenAI.
Наместо да продолжи исклучиво со истражувањата во теоријата на броеви и алгебарската геометрија, области во кои постигна резултати што со децении им биле недостапни на водечките математичари, Цимерман ќе работи на безбедноста на вештачката интелигенција.
Неговата одлука привлече внимание не само поради престижот на наградата што ја доби, туку и поради предупредувањето со кое ја образложи промената: според него, системите со вештачка интелигенција наскоро би можеле да станат подобри од луѓето во голем дел од работата што денес ја извршуваат професионалните математичари.
Цимерман е еден од четворицата добитници на Филдсовата медала за 2026 година. Меѓународната математичка унија го награди за неговата улога во докажувањето неколку централни математички претпоставки и за претворањето на таканаречената о-минималност во важна метода во аритметичката и комплексната алгебарска геометрија.
Филдсовата медала се доделува на секои четири години на најмногу четворица математичари помлади од 40 години. Таа не е Нобелова награда, но поради угледот и влијанието често се опишува како нејзин математички еквивалент. Цимерман е првиот научник од институција во Канада што ја добил медалата и вториот канадски државјанин награден со ова признание.
Тој има 38 години и е професор на Универзитетот во Торонто. На 16 години започнал додипломски студии, дипломирал за две години, а докторирал на Универзитетот „Принстон“ во 2011 година. Како средношколец освоил две златни медали на Меѓународната математичка олимпијада, вклучително и една со максимален број бодови.
Филдсовата медала ја доби, меѓу другото, поради својата улога во докажувањето на Андре-Оортовата претпоставка. Поедноставено, таа се занимава со посебни точки што се појавуваат во сложени геометриски простори во кои се кодирани аритметички информации. Математичарите претпоставувале дека голем број вакви точки не се појавуваат случајно, туку откриваат поголема скриена геометриска структура. Работата на Цимерман била клучна за потврдување на оваа идеја.
Универзитетот во Торонто го опишува неговиот придонес како истражување што создало врски меѓу различни математички области и овозможило да се откријат структури што со децении им се спротивставувале на водечките истражувачи.
Но истиот ден кога беше прогласен за добитник на медалата, Цимерман објави дека зема отсуство од Универзитетот во Торонто за да се приклучи на одделот за безбедност во OpenAI. Тој останува професор и член на универзитетот, а преминувањето во компанијата не го претставува како трајно напуштање на академската кариера.
Во интервју за „Атлантик“, Цимерман вели дека во последните месеци се појавил бран резултати создадени со помош на ВИ што професионални математичари би можеле да ги објават како сериозни научни трудови.
„Наскоро ВИ-системите ќе бидат убедливо подобри од луѓето во работата што ја вршат математичарите“, предупредува Цимерман.
Ова не е веќе само споредба со задачи од средношколски олимпијади. Моделите што пред неколку години грешеа при основни пресметки сега се тестираат на проблеми за кои се потребни долги докази, специјализирани дефиниции и аргументи што треба да издржат стручна проверка.
OpenAI во февруари ги објави своите обиди за решавање на десет истражувачки задачи од проектот „First Proof“. Компанијата првично процени дека најмалку пет од генерираните докази имаат голема веројатност да бидат точни, но истовремено призна дека еден од обидите што првично бил оценет како веројатно успешен подоцна се покажал како погрешен.
Овој пример ја покажува и најголемата можност и најголемиот проблем. Вештачката интелигенција може со голема брзина да создава идеи, да испробува пристапи и да составува сложени аргументи. Но математичкиот текст може да изгледа убедливо и покрај тоа што содржи скриена грешка што го поништува целиот доказ.
Цимерман предупредува дека корисник без доволно математичко знаење не може сигурно да процени дали добиениот одговор е значаен резултат или само привидно софистициран текст. Според него, масовното испраќање непроверени докази до професионални математичари може да произведе големо количество неквалитетна содржина и дополнително да им ја отежне работата на истражувачите.
Истовремено, тој смета дека вистински употребливите системи може десеткратно или стократно да го забрзаат создавањето нова математика. Процесите за кои денес се потребни години би можеле да се скратат, а врските меѓу чистата математика и практичните примени да се воспоставуваат значително побрзо.
Таквата промена би можела да го редефинира значењето на математичкото истражување. Наместо научникот сам да го изведува секој чекор, неговата работа може да се префрли кон поставување на вистинските прашања, избор на највредните насоки, проверка на доказите и објаснување зошто одреден резултат е важен.
Но за младите што во моментов започнуваат докторски студии, прогнозата на Цимерман носи и неизвесност. Вештините што ги развиваат со години – конструирање докази, препознавање обрасци и пребарување низ голем број можни пристапи – може делумно да бидат автоматизирани пред тие да изградат академска кариера.
Цимерман не преминува во OpenAI за да ги развива математичките способности на моделите. Тој вели дека ќе биде концентриран на безбедноста, бидејќи развојот на способностите веќе напредува доволно брзо, додека разбирањето и контролирањето на системите заостануваат.
Неговата основна теза е дека современата вештачка интелигенција сè уште е претежно емпириска област. Истражувачите можат да создадат модел, да го обучат и да го тестираат, но немаат целосна теорија што објаснува зошто тој развива одредени способности, како точно го создава одговорот и како ќе се однесува во нова и непредвидена ситуација.
Тука Цимерман ја гледа улогата на математичарите. Нивната задача би била нејасните претпоставки за однесувањето на ВИ да ги претворат во прецизни дефиниции, формални модели и својства што може да се испитуваат или докажуваат.
Математиката во минатото ја одиграла оваа улога во создавањето на теоријата на информациите, криптографијата и теоријата на компјутерската сложеност. Цимерман се надева дека слична теоретска основа може да помогне подобро да се предвидува, контролира и ограничува однесувањето на идните системи.
Неговата загриженост за вештачката интелигенција не започнала со понудата од OpenAI. Во 2025 година, заедно со истражувачот Ендру Крич, објавил труд во кој се систематизираат повеќе можни сценарија во кои неконтролирана или злоупотребена ВИ би можела да доведе до смрт на целото или речиси целото човештво.
Авторите не ги претставуваат сценаријата како неизбежни прогнози, туку како ризици што треба да бидат разбрани за да може навреме да се создадат превентивни мерки.
Цимерман вели дека почнал посериозно да размислува за безбедноста на ВИ околу 2016 година, кога системот AlphaGo го победи светскиот шампион во играта го. По појавата на ChatGPT заклучил дека системите што убедливо користат јазик би можеле да станат значително поспособни и во други интелектуални задачи.
Одлуката да работи во приватна компанија, наместо да остане исклучиво во академијата, ја објаснува со потребата непосредно да го разбере процесот на создавање и тренирање модели. Како теоретски математичар, има помалку практично искуство со софтверско инженерство и со инфраструктурата врз која функционираат големите системи.
Тој признава дека преминот во компанија носи компромиси во однос на независноста, изборот на истражувачки прашања и можноста резултатите целосно да бидат објавени. Поради тоа се залага безбедноста да не остане затворена само во лабораториите што ги развиваат најмоќните модели, туку да биде предмет и на независни организации, државно финансирани институции и регулаторни тела.
Неговото преминување во OpenAI доаѓа во момент кога компаниите за вештачка интелигенција вработуваат научници од области што до неодамна немаа директна врска со развојот на јазични модели – математичари, физичари, филозофи и економисти.
Во случајот на Цимерман, станува збор за научник кој непосредно пред преминувањето доби признание за веќе постигнати резултати и за очекувањето дека допрва ќе создава значајна математика. Затоа неговата одлука има и симболично значење: еден од најуспешните математичари на својата генерација проценува дека најважниот проблем на кој може да работи повеќе не е само следната голема математичка претпоставка, туку контролата врз машините што наскоро би можеле самите да решаваат такви проблеми.
Засега прогнозата дека ВИ ќе ги надмине најдобрите математичари останува процена, а не утврден факт. Моделите сè уште создаваат погрешни аргументи, зависат од човечко насочување и нивните најамбициозни резултати бараат проверка од експерти.
Но одлуката на Цимерман покажува дека дел од математичкиот врв веќе не го гледа тоа прашање како далечна можност.
