Skip to content
По повод 2 Август – Денот на Републиката, претседателката на државата Гордана Сиљановска Давкова донесе одлука за помилување на 25 осудени лица. На шестмина целосно им е простен неиздржаниот дел од затворската казна, кој во нивниот случај изнесувал до пет месеци, додека на уште 19 осуденици казната им е делумно намалена.
Одлуките за помилување традиционално предизвикуваат интерес во јавноста, но и прашања: кој предлага, кој одлучува и дали постојат однапред утврдени критериуми според кои едни осуденици добиваат помилување, а други не.
Одговорот почнува од Уставот и Законот за помилување. Претседателот на Републиката е единствениот носител на правото на помилување, но тоа не значи дека одлуките се носат без претходна постапка. Секое барање минува низ законски пропишана процедура во која клучна улога има Комисијата за помилување, советодавно тело што ги разгледува предметите и му доставува предлози на претседателот.
Постапката најчесто започнува со барање за помилување што може да го поднесе осуденото лице, член на неговото семејство или друго лице во согласност со законските правила. Во текот на постапката се прибира документација за осуденикот, неговото однесување за време на издржувањето на казната, мислења од надлежните институции и други околности што можат да бидат значајни при оценувањето на барањето.
Комисијата за помилување потоа ги разгледува сите околности и доставува мислење до претседателот. Тоа мислење има советодавен карактер. Конечната одлука ја носи претседателот на Републиката, кој согласно уставните овластувања не е правно обврзан да го прифати секој предлог на Комисијата.
Во практиката постојат повеќе видови помилување. Целосното помилување значи дека на осуденикот му се простува целиот преостанат неиздржан дел од казната затвор, по што тој повеќе нема обврска да ја издржува таа казна. Делумното помилување, пак, подразбира намалување на казната, но не и нејзино целосно укинување. Осуденото лице и понатаму ја издржува казната, но во пократко времетраење отколку што било определено со правосилната судска пресуда.
Важно е да се направи разлика и меѓу помилување и амнестија. Помилувањето е поединечен акт што се однесува на конкретни лица и го донесува претседателот, додека амнестијата е општ акт што го донесува Собранието и се однесува на однапред определена група осудени лица под условите утврдени со закон.
Кога станува збор за јавноста на постапката, институциите вообичаено ги објавуваат имињата на помилуваните лица, видот на помилувањето и основните податоци за донесената одлука. Деталните образложенија, личните околности, здравствените податоци или другите информации од предметите, пак, не се објавуваат, бидејќи се заштитени со прописите за заштита на личните податоци и не се дел од јавниот акт.
Токму затоа, јавноста најчесто добива информација колку лица се помилувани, дали помилувањето е целосно или делумно и за кој дел од казната се однесува одлуката, додека индивидуалните причини поради кои е донесена секоја одлука остануваат дел од службената постапка.
Илинденските помилувања се долгогодишна практика во македонскиот правен систем. Иако секоја година бројот на помилувани лица и околностите се различни, постапката останува иста: барање, разгледување од Комисијата за помилување и конечна одлука на претседателот на Републиката, кој го има последниот збор во користењето на ова уставно овластување.
