Skip to content
Македонија со години се соочува со одлив на млади и високообразовани кадри. Политичарите речиси секојдневно зборуваат за потребата тие да останат во земјата, да се вратат по студиите во странство и своето знаење да го вложат во развојот на институциите. Но, што се случува кога тие навистина ќе се вратат?
Одговорот што го нуди најновата анализа за системот на вреднување на странските дипломи при вработување во јавната администрација е загрижувачки – државата често ги пречекува со правила што одамна не ја следат реалноста на европското високо образование.
Во прашање не е признавањето на дипломите, туку нивното вреднување при конкурирање за работа во јавниот сектор, каде бодирањето на универзитетите може директно да влијае врз конечниот избор на кандидатите.
Кога табелите стануваат поважни од знаењето
Основната забелешка на експертите е дека системот за рангирање на странските универзитети се потпира на критериуми кои повеќе не го одразуваат реалниот квалитет на високообразовните институции.
Во меѓувреме, светот на високото образование значително се промени. Универзитетите напредуваат или назадуваат на меѓународните ранг-листи, се отвораат нови студиски програми, се менуваат методологиите за оценување, а академската мобилност станува сè поинтензивна.
Доколку институциите користат застарени листи или неажурирани критериуми, резултатот е парадоксален. Дипломец кој завршил квалитетен европски универзитет може да биде помалку вреднуван од кандидат со диплома од институција која формално носи повеќе бодови, но не нужно и повисок академски квалитет.
Таквиот пристап ја доведува во прашање една од основните цели на јавната администрација – да ги избере најквалитетните кадри.
Најпогодени се дипломците од соседството
Анализата објавена на 31 јули посочува уште еден важен аспект – дека актуелниот модел непропорционално ги погодува дипломците Албанци кои студирале на универзитети во Албанија, Косово или други институции што не добиваат соодветно вреднување според постојните критериуми.
Прашањето, сепак, не треба да се сведе само на етничка припадност.
Станува збор за поширок проблем што ги засега сите македонски државјани кои стекнале високо образование во странство. Без разлика дали дипломирале во Тирана, Приштина, Загреб, Љубљана, Виена, Берлин или Рим, тие очекуваат нивното образование да биде оценувано според реалниот академски квалитет, а не според административни листи што можеби со години не биле ажурирани.
Токму затоа ова прашање не е само прашање на една заедница, туку прашање на еднаков пристап кон јавните конкурси.
Кога европските принципи запираат пред шалтерот
Македонија со години го усогласува своето законодавство со европските стандарди во високото образование преку Болоњскиот процес, Европската рамка на квалификации и меѓусебното признавање на дипломите.
Но, ако при вработување во јавната администрација дипломите не се вреднуваат според современи и транспарентни критериуми, тогаш формалното признавање не значи и еднакви можности.
Во пракса, тоа создава впечаток дека државата ги охрабрува младите да стекнат меѓународно образование, но потоа не успева да го препознае неговиот вистински квалитет кога тие ќе се вратат.
Правичната застапеност не може да зависи од застарени правила
Дополнителна тежина на проблемот му дава и фактот што новото законско решение за правична застапеност, кое треба да воведе појасни механизми во јавната администрација, сè уште е во застој.
Во таква ситуација, старите правила продолжуваат да произведуваат нови последици.
Тоа отвора дилема дали институциите навистина располагаат со механизми што ќе обезбедат еднаква можност за сите кандидати или, напротив, несвесно репродуцираат нееднаквости создадени од административни процедури што одамна требало да бидат реформирани.
Прашање на квалитет, а не само на процедура
Најголемата штета од ваквиот систем не ја трпат само кандидатите.
Ја трпи и државата.
Секоја јавна институција што нема да го избере најдобриот кандидат поради несовршен систем на вреднување губи знаење, компетентност и потенцијал. Во време кога јавната администрација се соочува со недостиг од стручни кадри и со потреба од модернизација, ваквиот исход е луксуз што Македонија тешко може да си го дозволи.
Затоа прашањето повеќе не е дали треба да се ажурира системот за вреднување на странските дипломи.
Прашањето е колку долго државата може да си дозволи највредниот ресурс – знаењето – да го оценува со критериуми што не го следат времето во кое живееме.
