Skip to content
Грција почна да користи вештачка интелигенција за да проверува што лекарите, приватните клиники, естетските центри и другите даватели на здравствени услуги објавуваат и рекламираат на интернет. Првите резултати од системот MedWatch покажуваат колкав е обемот на дигиталниот здравствен пазар: во пилотската фаза во Атика биле регистрирани 8.563 субјекти, анализирани 9.838 дигитални содржини, а 231 случај добил „црвена“ ознака за дополнителна и итна проверка.
Но, „црвено“ во MedWatch не значи дека лекарот или установата направиле прекршок. Системот не донесува пресуди, не изрекува казни и не го заменува инспекторот. Тој препознава ризични сигнали, а конечната оценка ја прават надлежните институции по човечка и теренска проверка. Токму тоа го нагласува и грчкото Министерство за здравство: наодите се потенцијални, а не потврдени прекршоци.
Од 231 „црвено“ означен случај, околу 160 се однесуваат на немедицински субјекти, како естетски центри и спа-објекти, 50 на лекарски ординации, 12 на приватни клиники и седум на поликлиники. Дополнителни 424 субјекти биле означени со жолто, што значи дека алгоритмот препознал содржина што треба дополнително да се процени.
Од платена реклама до интервенција за која лекарот можеби нема специјалност
Она што го прави MedWatch поинаков од класичниот инспекциски надзор е местото каде што ја започнува проверката. Наместо инспекторите да чекаат пријава од пациент или да избираат установи за контрола, алгоритмот го пребарува дигиталниот простор.
Според ЕРТ, системот го скенира интернетот четирипати дневно. Анализира веб-страници, профили на социјалните мрежи и реклами што се пласираат преку Meta, Google и TikTok, а ги следи и другите јавно достапни дигитални траги поврзани со лекарите и здравствените установи. Потоа информациите ги споредува со медицинските регистри, лиценците, лекарската специјалност и правилата за тоа кои медицински постапки смеат да се изведуваат и во какви услови.
Во првите проверки системот, според грчките власти, означил различни типови потенцијално проблематични содржини.
Во еден случај била забележана платена содржина на социјалните мрежи во која лекар настапувал како инфлуенсер и користел сведоштва од пациенти за промоција на услугите. Во друг бил забележан сигнал дека се рекламираат медицински постапки кои можеби не одговараат на специјалноста на лекарот.
Алгоритмот означил и содржини што упатувале на инвазивни медицински интервенции кои, според правилата, треба да се вршат во болничка средина, како и случај во кој на интернет бил рекламиран ласерски уред за кој системот не пронашол соодветно совпаѓање со регистрираната опрема.
Друг чувствителен сигнал е несогласувањето меѓу специјалноста со која некој се претставува пред пациентите и официјалните податоци во медицинските регистри.
Тоа е и суштината на моделот: рекламата или објавата на Instagram повеќе не се гледаат само како маркетинг, туку како информација што може автоматски да се спореди со официјалните податоци за лекарот и установата.
Алгоритмот сигнализира, човекот одлучува
Грчкото Министерство за здравство нагласува дека MedWatch не носи автоматски административни или дисциплински одлуки.
Кога системот ќе означи сомнителна содржина, случајот се испраќа до надлежните тела. Медицинското здружение во Атина веќе добило пристап до платформата и треба да ги проверува означените ординации. Ако проверката покаже основа за постапување, предметот може да продолжи пред дисциплинските тела. Во посериозни случаи, меѓу кои евентуално нанесување здравствена штета или смрт на пациент, документацијата може да биде доставена и до обвинителството и Националната управа за транспарентност.
Токму оваа поделба меѓу машинското препознавање и човечката одлука е важна. MedWatch не треба да одговори на прашањето „кој е виновен“, туку „каде инспекторите треба прво да погледнат“.
8.055 платени реклами под дигитална лупа
Размерот на проверката покажува зошто грчките власти се свртеле кон автоматизација.
Во пилотската примена биле анализирани 9.838 дигитални содржини, од кои дури 8.055 биле платени реклами. Системот генерирал 5.069 потенцијални наоди кај 655 субјекти, пред тие да бидат категоризирани според степенот на ризик.
Тоа не значи дека постојат 5.069 прекршоци. Една установа може да има повеќе означени содржини, а секој наод дополнително треба да се проверува.
Засега MedWatch пилотски се применува во Атика, но грчкото Министерство најавува проширување низ целата земја. Подготвена е и посебна мобилна апликација преку која граѓаните во иднина би можеле да ја проверуваат лиценцата на лекарот и да поднесуваат електронски пријави. За нејзино пуштање во употреба, според Министерството, се потребни дополнителни законски решенија, меѓу другото и поради заштитата на личните податоци.
А што контролира Македонија?
Македонското законодавство веќе содржи ограничувања за рекламирањето здравствени услуги на интернет.
Според член 277 од Законот за здравствената заштита, забрането е рекламирање лица кои без пропишана стручна подготовка се занимаваат со лекување или давање медицинска помош. Законот забранува и залажувачко рекламирање на здравствени установи и услуги, вклучително претставување што може да ги доведе пациентите во заблуда, да ја искористи нивната неинформираност или да содржи претерувања и нејаснотии. Член 278 предвидува дека Министерството за здравство може да го забрани таквото рекламирање, а законската рамка предвидува и можност за одземање на дозволата за работа.
Државниот санитарен и здравствен инспекторат, пак, врши редовни, вонредни и контролни инспекциски надзори во здравствените установи, вклучително и надзор над вршењето здравствена дејност и над спречувањето нерегистрирана дејност.
Разликата во грчкиот модел е во начинот на кој започнува надзорот. MedWatch систематски го пребарува јавниот интернет и со алгоритам ги насочува институциите кон содржините што изгледаат најризично. Во јавно достапните информации што ги проверивме не најдовме податок дека во Северна Македонија моментално функционира споредлив автоматизиран систем за континуирано следење на интернет-рекламите на лекарите и приватните здравствени установи.
Македонското Министерство за здравство годинава најави постепено воведување на вештачката интелигенција во здравството до 2030 година, но досега јавно презентираните примери главно се однесуваат на поддршка во дијагностиката, процена на ризикот и електронските здравствени услуги, а не на AI-инспекциски надзор на медицинското рекламирање.
Грчкиот експеримент затоа отвора пошироко прашање и за регионот: во време кога медицински, естетски и велнес-услуги секојдневно се продаваат преку Instagram, TikTok и Google, дали класичниот надзор што почнува дури откако ќе пристигне пријава од граѓанин е доволно брз за дигиталниот пазар?
