Skip to content
Јавниот превоз во Европа достигна рекордно високи цени во 14 престолнини од 2023 година наваму, покажува новата анализа на „Гринпис“, објавена од „Еуроњуз“. Кога цените ќе се приспособат на трошоците за живот, месечниот превоз во Лондон достигнува 162 евра, во Амстердам 107 евра, а во Париз 77 евра. На другиот крај од листата, најевтината долгорочна карта во Прага чини само 15 евра месечно.
Истражувањето опфатило 30 европски држави и нивните главни градови: 27-те членки на Европската Унија, Велика Британија, Швајцарија и Норвешка. Анализирани биле месечните и годишните карти, опфатот на превозните средства, достапните социјални попусти и данокот на додадена вредност.
За да се овозможи реална споредба меѓу градовите, цените во различни валути биле претворени во евра и приспособени според индексот на ценовното ниво. Затоа износите во табелата не секогаш се идентични со номиналната цена што патникот ја плаќа на билетарница, туку ја покажуваат релативната тежина на трошокот во секој град.
| Град | Евра месечно | Промена од 2023 |
|---|---|---|
| Лондон | 162 € | +10% |
| Амстердам | 107 € | +55% |
| Париз | 77 € | +8% |
| Стокхолм | 64 € | +9% |
| Никозија | 60 € | +67% |
| Берлин | 58 € | +29% |
| Копенхаген | 57 € | +18% |
| Даблин | 57 € | −43% |
| Хелсинки | 49 € | +5% |
| Загреб | 45 € | 0% |
Забелешка: Прикажаните месечни износи се приспособени според ценовното ниво во секоја држава, а процентите се заокружени.
Иако Лондон останува убедливо најскап, најголемиот ценовен скок е забележан во Никозија. Долгорочниот јавен превоз во кипарската престолнина поскапел за 67 проценти во споредба со 2023 година.
Во Амстердам зголемувањето изнесува речиси 55 проценти. Според „Гринпис“, номиналната цена на месечната карта таму сега достигнува 129 евра, а промената е поврзана и со новиот регионален систем во кој патниците избираат меѓу 14 различни подрачја.
Следуваат Мадрид со зголемување од 50 проценти, Братислава со 32 проценти, Берлин со 29 и Виена со 26 проценти. Значително поскапување е регистрирано и во Копенхаген, Букурешт, Брисел, Вилнус, Лондон, Стокхолм, Париз и Хелсинки.
Цените не се движеле нагоре насекаде. Во четири престолнини долгорочниот превоз поевтинил. Најголемото намалување е регистрирано во Даблин, каде што трошокот се намалил за 42,5 проценти по воведувањето годишна карта за целата мрежа. Поевтинување има и во Осло за 11,5 проценти, Берн за 6,6 проценти и Будимпешта за 5,8 проценти.
Во 12 престолнини цената останала непроменета. Меѓу нив се Прага, Атина, Рим, Софија, Варшава, Љубљана, Рига, Лисабон и Загреб, како и градовите со бесплатни системи што биле земени предвид во рангирањето.
Луксембург, Талин и Валета го делат првото место според достапноста, цената и вклученоста на различни категории патници. Сепак, условите не се исти во сите три града и правото на бесплатен превоз во одредени случаи зависи од жителскиот статус или поседувањето локална транспортна картичка.
Меѓу градовите со платен јавен превоз, најнискиот приспособен месечен трошок го има Прага со 15 евра. Следуваат Рим со 21 евро и Софија со 25 евра.
Словенија е издвоена како една од земјите што од 2023 година вовеле билет со поширок национален опфат. Според анализата, словенечкиот билет е најевтин меѓу системите што покриваат поголем дел од јавниот превоз во земјите без целосно бесплатен транспорт. Тој ги вклучува меѓуградските автобуси, возовите и градските автобуси во првата зона на Љубљана, додека за одредени железнички услуги од повисока категорија се доплаќа.
Во Шпанија е воведен националниот билет „Абoно Унико“ од 60 евра месечно, иако дел од локалните транспортни системи сè уште не се вклучени. Португалија, пак, нуди железничка карта од 20 евра месечно, но таа не важи за автобусите и за другите форми на јавен превоз.
„Гринпис“ наведува дека еден од факторите што ја одржуваат цената висока е ДДВ, кој за билетите за јавен превоз во анализираните земји во просек изнесува 11 проценти. Од 2023 година седум држави дополнително ја зголемиле даночната стапка за оваа услуга.
Во извештајот се наведува и дека транспортот е третата најголема ставка во семејните буџети, веднаш по домувањето и храната. Во дел од европските земји до шест проценти од населението не користат јавен превоз бидејќи е прескап, додека до 15 проценти од патниците го користат, но го сметаат за сериозен финансиски товар.
