Skip to content
Оваа селекција на колективната меморија на граѓаните на Македонија е уште еден доказ дека владеачката партија ВМРО-ДПМНЕ не може да се ослободи од сопствените фрустрации дека не била актер или дел од некои важни историски настани во 35 годишната историја на македонската независност.
Зоран БОЈАРОВСКИ
Со објава на промотивното видео на своите страници на социјалните мрежи, премиерот Христијан Мицкоски, го пополни пропагандниот дел од промоцијата на програмата по повод 35 годишнината од независноста на Северна Македонија.
Видеото е исполнето со документарни секвенци од најважните настани во Македонија на домашен и меѓународен план, со придружни коментари на актери ангажирани за оваа намена и цел.
Иако во видеото во траење од 4 минути доминираат настани од спортот и културата, во низата од политички настани вклучени во него го нема еден од најважните – членството во НАТО.
Тоа апсолутно ја намалува вредноста на прославувањето на 35 годишнината од независноста на македонската држава и, уште полошо, создава, по којзнае кој пат, силен впечаток на партиска узурпација на вредностите остварени низ овие триипол децении.
Оваа селекција на колективната меморија на граѓаните на Македонија е уште еден доказ дека владеачката партија ВМРО-ДПМНЕ не може да се ослободи од сопствените фрустрации дека не била актер или дел од некои важни историски настани во 35 годишната историја на македонската независност.
Кога државната историја станува партиски избор
И тука всушност почнува вистинскиот проблем. Не е проблемот само што во едно четириминутно видео нема една сцена, една фотографија или една политичка одлука. Проблемот е кој има право да одлучува што ќе биде запаметено како државна историја, а што ќе биде оставено во историската сенка.
Триесет и пет години независност не се сопственост ниту на една влада, ниту на една партија, ниту на една генерација политичари.
Тоа е колективно искуство.
Во тие 35 години има успеси и порази, историски договори и политички конфликти, протести и избори, војна и мир, реформи и блокади, спортски победи и културни достигнувања. Има луѓе кои денес се на власт, но има и луѓе кои никогаш не биле на власт, а сепак оставиле свој белег во државата.
Има и одлуки со кои едни политички генерации се гордеат, додека други ги критикуваат.
Но критиката не е причина тие да исчезнат од историскиот запис.
Напротив.
Колективната меморија не функционира така што секоја нова власт ја брише претходната страница и пишува своја историја.
Ако тоа се случува, тогаш повеќе не зборуваме за меморија. Зборуваме за политички маркетинг.
НАТО не е ниту настан на една партија
Членството во НАТО може да се оценува политички на различни начини. Некој може да го смета за најголемото надворешнополитичко достигнување на државата, друг може да има сериозни забелешки за начинот на кој е постигнато, за политиките што му претходеле или за последиците.
Но едно нешто не може да се негира: членството во НАТО е историски факт на независна Македонија.
Државата стана членка на најмоќната воено-политичка алијанса во светот.
Тоа се случи по речиси три децении политички напори, преговори, реформи, меѓународни притисоци, спорови и одлуки на повеќе влади.
Ниту една партија не може да го приватизира тој процес.
И токму затоа неговото исчезнување од официјалниот промотивен приказ на 35 години независност остава впечаток дека не се прави историски пресек, туку политички кастинг на историјата.
Се избираат настаните што одговараат на денешниот политички наратив, а се прескокнуваат оние што не се вклопуваат во него.
Денес ги бришеме туѓите заслуги, утре некој ќе ги брише нашите
Ова е опасна практика, без оглед на тоа која партија ја применува.
Зашто ако денешната власт има право да го исфрли НАТО од приказната затоа што не сака да ја нагласи улогата на претходните влади, тогаш утрешната власт може да го исфрли нејзиниот проект, нејзината инвестиција, нејзиниот договор или нејзината политичка одлука.
И така државата добива историја која се менува на секои четири години.
Една власт ќе го слави Преспанскиот договор, друга ќе го премолчи. Една ќе го истакнува НАТО, друга ќе го тргне во втор план. Една ќе ги памети протестите, друга ќе ги памети само изборните победи. Една ќе ги слави политичарите од својата традиција, друга ќе ги прогласи за историски заблуди.
На крајот, граѓанинот останува со едно прашање: што навистина се случило, ако секоја власт има своја верзија?
Независноста не започна со последната влада
Во тоа е и суштинската заблуда на секоја власт што се обидува да ја присвои државата.
Македонската независност не започна со една партија, ниту заврши со друга.
Нејзината приказна ја создаваа претседатели, парламентарци, влади, дипломати, војници, новинари, работници, професори, спортисти, уметници, граѓански активисти и обични луѓе.
Некои од нив денес се слават, други се заборавени.
Некои биле на вистинската страна на историјата, други биле на погрешната.
Но и едните и другите се дел од историјата.
Државата не станува посилна кога ја разубавува сопствената меморија. Станува посилна кога има храброст да ја прикаже целата.
И доброто и лошото.
И победите и поразите.
И своите и туѓите заслуги.
„Силно светнал ден“ не може да биде светлина само од една партиска централа
Токму затоа слоганот и целата прослава на 35-годишнината би требало да бидат повик кон заедничка меморија, а не кон партиска селекција.
Ако навистина сакаме да покажеме дека „силно светнал ден“, тогаш треба да покажеме и кои луѓе го палеле светлото.
И оние со кои се согласуваме.
И оние со кои не се согласуваме.
И оние што денес се на власт.
И оние што некогаш биле власт.
И оние што биле опозиција.
И оние што протестирале против власта.
И оние што ги носеле најтешките одлуки.
И оние што ги плаќале последиците од тие одлуки.
Зашто Македонија не е ВМРО-ДПМНЕ.
Но Македонија не е ниту СДСМ.
Не е ниту ДУИ, ниту ВЛЕН, ниту ЗНАМ, ниту која било друга партија.
Македонија е многу поголема од сите нив.
И нејзината меморија мора да биде поголема од нивните дневнополитички интереси.
Историјата не се уредува како партиски спот
Можеби токму тоа е најважната лекција од ова видео.
Партиите можат да прават свои спотови.
Владите можат да промовираат свои успеси.
Премиерите можат да кажуваат што сметаат дека е најважно од своето време.
Но кога се одбележува 35 години државност, тогаш границата меѓу партиската промоција и државната меморија мора да биде јасна.
Инаку наместо празник на една држава добиваме четириминутен политички спот.
А тоа е премалку за 35 години.
Премалку за генерациите што ја создаваа државата.
И премалку за оние што допрва треба да ја наследат.
Затоа, ако веќе се прави филм за „силно светнатиот ден“, тогаш нека светне целата слика.
И светлината на настаните што ни се допаѓаат, и сенките на оние што би сакале да ги заборавиме.
Зашто држава што ја партизира сопствената меморија не ја менува само историјата.
Полека ја менува и сопствената иднина.
