Кредитите растат 13,1%: колку брзо се задолжуваат граѓаните?

Кредитирањето во Македонија повторно забрзува. Во јуни вкупните кредити пораснале за 1,4% за само еден месец и за 13,1% во споредба со истиот период лани. Но бројката од 13,1% не се однесува само на граѓаните, туку на вкупното кредитирање на приватниот сектор, односно и на компаниите. Кај домаќинствата, кредитите во јуни пораснале за 1,3% за еден месец.

Податоците на Народната банка покажуваат каде расте задолжувањето најбрзо. Станбените кредити во јуни биле за 16,6% повисоки отколку пред една година, додека потрошувачките кредити пораснале за 11,8%. Тоа се две категории што убедливо го носат растот кај граѓаните.

Сликата е поинаква кај останатите задолжувања. Автомобилските кредити се зголемени за 7,8% на годишно ниво, дозволените пречекорувања на сметките за 2,1%, додека задолжувањето преку кредитни картички е намалено за 4%. Токму овие бројки се важни бидејќи не ја потврдуваат едноставната теза дека граѓаните масовно ги користат најкраткорочните банкарски задолжувања само за да стигнат до следната плата.

Сепак, кредитите за домување и потрошувачка растат побрзо од платите. Последниот достапен податок на Државниот завод за статистика покажува дека просечната нето-плата во мај изнесувала 49.544 денари и за една година пораснала за 8,2%. Во исто време, станбените кредити растат со двојно повисока стапка од растот на цените и значително побрзо од просечната плата.

Инфлацијата во јуни изнесувала 3,4% на годишно ниво, а во јули се спуштила на 2,3%. Тоа значи дека реалните приходи во просек растат, но истовремено уште побрзо се зголемува износот што граѓаните го позајмуваат за станови и преку потрошувачки кредити.

Една од причините за растот може да се бара и во постепено поевтиното финансирање. Просечната каматна стапка на постојните кредити во јуни изнесувала 4,67% и била пониска за 0,36 процентни поени во споредба со една година претходно. Пониската цена на задолжувањето, растот на платите и побарувачката за недвижности создаваат средина во која кредитите полесно растат.

Но од овие бројки не може да се извлече заклучок дека македонските домаќинства веќе се презадолжени. За таква оценка поважен е односот меѓу месечните рати и расположливите приходи на должниците, односно колкав дел од приходите секој месец оди за сервисирање на долговите. Месечните кредитни агрегати не даваат еден национален просек на ратата што ја плаќа едно задолжено домаќинство, ниту покажуваат за што точно граѓаните го трошат секој потрошувачки кредит.

Засега нема ниту сигнал за нагло влошување на отплатата. Народната банка во последниот извештај за ризиците во банкарскиот систем оценува дека кредитното портфолио останува квалитетно, а нефункционалните кредити се на ниско ниво. На крајот од 2025 година нивното учество во вкупните кредити беше на историски ниски 2,3%.

Затоа поважното прашање не е дали Македонците „живеат на кредит“, туку колку долго задолжувањето може да расте побрзо од приходите без да се зголеми товарот на месечните рати. Јунските податоци сè уште не покажуваат кредитна криза, но покажуваат јасен тренд: становите и потрошувачката сè повеќе се финансираат со банкарски пари.