Skip to content
Иран се соочува со нов проблем во Ормутскиот Теснец, морскиот премин што во изминатите месеци стана едно од неговите најсилни средства за притисок врз САД и глобалниот енергетски пазар. Се повеќе бродови се обидуваат да го заобиколат иранскиот систем на контрола и да минуваат по јужниот коридор, поблиску до брегот на Оман, со поддршка од американските сили. Тоа, според анализата на Си-Ен-Ен, може да значи дека способноста на Техеран да го диктира сообраќајот низ теснецот слабее.
По почетокот на војната, Иран практично го претвори Ормутскиот Теснец во клучен адут. Со закани, напади врз бродови и ограничување на пловидбата, Техеран успеа драстично да го намали сообраќајот низ преминот преку кој пред конфликтот минуваа околу 18 до 20 милиони барели нафта и нафтени деривати дневно.
Но во последните недели дел од земјите од Персискиот Залив почнаа почесто да го користат таканаречениот јужен коридор, кој минува поблиску до оманскиот брег. Американските сили го поддржуваат овој правец, а дел од танкерите пловат со исклучени системи за автоматска идентификација за да ја намалат можноста да бидат следени.
Поморскиот аналитичар Мишел Визе Бокман од компанијата „Windward“ претходно оцени дека токму ширењето на овој коридор постепено го намалува иранското влијание врз теснецот. Вашингтон подолго време тврди дека сака целосно да му ја одземе на Иран можноста Ормут да го користи како средство за економски притисок.
Сепак, сликата е далеку од нормална.
Најновите независни податоци не ги потврдуваат оптимистичките бројки што ги објавува американската администрација. Американскиот секретар за енергетика Крис Рајт тврдеше дека низ теснецот повторно минуваат речиси девет милиони барели дневно, а дека вкупниот извоз од регионот преку Ормут и алтернативните правци достигнал околу 15 милиони барели дневно. Податоците од Kpler и LSEG, меѓутоа, покажуваат значително помали количества.
Ројтерс денеска проценува дека реалниот проток низ Ормут е околу два милиони барели дневно, далеку под нивото од пред војната. Тоа значи дека, дури и ако Иран има помала контрола врз поединечни бродови, неговата способност да создава ризик и да го ограничува масовниот комерцијален сообраќај се уште е значителна.
Техеран и натаму инсистира дека теснецот е затворен и дека бродовите што сакаат безбедно да минат треба да ги почитуваат правилата што ги поставува Иран. Вашингтон, пак, тврди дека преминот е отворен и безбеден. На 18 август Доналд Трамп повторно изјави дека Ормут е „отворен и оперативен“, иако податоците за сообраќајот покажуваат дека бројот на бродови е само мал дел од предвоеното ниво.
Ризикот останува реален и поради нападите врз танкери. Минатата недела два танкери на државната нафтена компанија на Обединетите Арапски Емирати беа нападнати при минување низ теснецот, а Абу Даби го обвини Иран за нападите.
Паралелно, Оман се обидува да посредува за нов систем на пловидба. Еден од предлозите предвидува јужен коридор низ оманските води со слободно движење и северен коридор низ иранските води, каде бродовите би требало претходно да добијат одобрение од Техеран. Иран досега се противеше на решение со кое целосно би ја загубил контролата врз јужниот дел од теснецот.
Спорот има директни последици и за цената на нафтата. Брент денеска се движи околу 91 долар за барел, а пазарите веќе почнуваат да пресметуваат дека нарушувањето на сообраќајот низ Ормут може да трае подолго од очекуваното.
Затоа тезата дека Иран целосно ја загубил контролата врз Ормут е прерана. Се повеќе бродови успеваат да минат без директна дозвола од Техеран, но вкупниот сообраќај останува драматично помал од оној пред војната, а само заканата од нов напад е доволна да ги задржи големите превозници и осигурителни компании подалеку од теснецот.
Она што се менува е иранскиот монопол врз правилата. Ормут повеќе не е премин во кој Техеран единствено одлучува кој ќе помине, но се уште е далеку од слободниот морски коридор каков што беше пред војната.
