Skip to content
FACT-CHECK: Премиерот користи официјални податоци за платите, но од нив прави споредба што не претставува стапка на раст. „70 отсто побрз раст“ е резултат на делење на вкупниот пораст со бројот на месеци во два различно долги периода. Кај пензиите, споредбата е уште посложена бидејќи нивното зголемување е врзано за законска формула.
Премиерот Христијан Мицкоски во гостувањето на ТВ Сител направи споредба на растот на просечната плата и старосната пензија во периодот на владеењето на СДСМ и ДУИ и периодот откако во 2024 година на власт дојде владата предводена од ВМРО-ДПМНЕ.
Неговата порака е впечатлива: просечната плата, според него, во времето на сегашната влада растела 70 отсто побрзо месечно, а старосната пензија дури 325 отсто побрзо.
„Тоа се бројки. Овие бројки вие не можете да ги лажирате“, рече Мицкоски.
Но што точно се крие зад овие проценти?
Кога ќе се влезе во самата математика, се гледа дека проблемот не е во тоа што премиерот користи непостоечки бројки. Напротив, почетните и крајните податоци за платата навистина се официјални податоци на Државниот завод за статистика. Проблемот е што од нив е конструиран показател кој не е исто што и стапка на раст.
Од каде доаѓаат 70-те проценти?
Како што кажува Мицкоски, за претходната влада се зема периодот од јуни 2017 до мај 2024 година.
ДЗС покажува дека просечната нето-плата во јуни 2017 година изнесувала 22.808 денари. Во мај 2024 година таа достигнала 41.252 денари.
Тоа е номинален пораст од:
41.252 − 22.808 = 18.444 денари.
Потоа Мицкоски го зема периодот од јули 2024 до мај 2026 година.
Во јули 2024 година просечната нето-плата изнесувала 40.961 денар, додека во мај 2026 година достигнала 49.544 денари, според ДЗС.
Порастот во овој период е:
49.544 − 40.961 = 8.583 денари.
На прв поглед, ова дури изгледа како аргумент против тезата на премиерот. Претходниот период има зголемување од 18.444 денари, а периодот на актуелната влада само 8.583 денари.
Но Мицкоски не го споредува вкупниот пораст.
Тој го споредува просечниот месечен апсолутен пораст.
За периодот од јуни 2017 до мај 2024, вкупниот пораст од 18.444 денари го дели со 84 месеци:
18.444 / 84 = 219,6 денари месечно.
За периодот од јули 2024 до мај 2026, порастот од 8.583 денари го дели со 23 месеци:
8.583 / 23 = 373,2 денари месечно.
А потоа:
373,2 / 219,6 = 1,70
Односно, 70 отсто.
Значи, бројката што ја кажува Мицкоски навистина може да се репродуцира од официјалните податоци.
Но тука доаѓа клучната забелешка.
70 отсто не значи „стапката на раст е 70 отсто поголема“
Тоа што го пресметал премиерот е просечниот апсолутен месечен пораст во денари, а не просечната месечна или годишна стапка на раст во проценти.
Тоа се две различни работи.
Ако платата пораснала од 22.808 на 41.252 денари, вкупниот номинален пораст е околу 80,9 отсто.
Од 40.961 на 49.544 денари порастот е околу 21 отсто.
Оттука е очигледно дека не може едноставно да се каже дека „платата расте 70 отсто повеќе“ во апсолутна смисла.
Она што Мицкоски го кажува е нешто потесно: во пократкиот период на неговата влада, просечниот номинален пораст на платата изразен во денари по месец е околу 70 отсто поголем од таквиот просек во седумгодишниот период што му претходи.
Тоа е математички различна реченица.
И уште поважно, периодите не се еднакви.
Едниот трае седум години, другиот неполни две години. Затоа споредбата на просечен апсолутен месечен пораст е чувствителна на изборот на почетната и крајната точка.
Има и друг проблем: платата не расте рамномерно
Платите не се движење по права линија.
Има месеци со големи скокови, месеци со падови и промени во структурата на исплатите. Самите податоци на ДЗС покажуваат дека мај 2024, на пример, носел годишен номинален раст од 13,1 отсто.
Во мај 2026 година, пак, според ДЗС, просечната нето-плата била 49.544 денари и била 8,2 отсто повисока од мај 2025 година.
Затоа за да се утврди која влада навистина имала поголема динамика на раст на платите, посоодветно би било да се споредуваат годишни стапки на раст, просечни годишни стапки за цели периоди и реалниот, а не само номиналниот раст на платите.
Тоа е особено важно поради инфлацијата.
Од гледна точка на граѓанинот, прашањето не е само „колку денари повеќе пишуваат на платниот список?“, туку колку повеќе може да купи со тие денари.
А што е со 325 отсто кај пензиите?
Тука работата станува уште покомплексна.
Растот на пензиите не е целосно дискрециона одлука на актуелната влада. Од 2022 година е воспоставена методологија според која пензиите се усогласуваат со комбинација од 50 отсто раст на трошоците на живот и 50 отсто раст на просечно исплатената плата, и тоа двапати годишно – во март и септември. Ова е експлицитно наведено и во документите на Министерството за финансии.
Тоа значи дека кога пензиите растат, дел од тој раст доаѓа од законски утврдениот механизам.
Покрај тоа, во 2024 и 2025 година имаше и специфични линеарни зголемувања на пензиите. Министерството за финансии во својата Фискална стратегија наведува дека во 2025 година биле предвидени линеарни 2.500 денари, наместо редовното процентуално усогласување во првото усогласување.
Затоа изјавата дека старосната пензија во периодот на актуелната влада е „325 отсто побрзорастечка“ бара уште поголемо методолошко објаснување: што точно се споредува, која е почетната и која крајната пензија, како се третираат линеарните зголемувања и дали се мери апсолутен месечен пораст или процентуална стапка?
Без таа пресметка пред јавноста, бројката од 325 отсто звучи многу поголемо од она што всушност може да го покаже статистиката.
Најважното: просечната плата навистина пораснала
Овој fact-check не значи дека растот на платите во последните две години е фиктивен.
Не е.
Податоците на ДЗС јасно покажуваат дека просечната нето-плата достигнала 49.544 денари во мај 2026 година.
Исто така, точно е дека платите денес се значително повисоки во номинален износ отколку во 2017 година.
Но од тоа не следи автоматски дека владата на Мицкоски постигнала „70 отсто побрз раст“ во смисла во која просечниот граѓанин би го разбрал тој израз.
Мицкоски споредува два различно долги периода и од вкупниот номинален пораст пресметува просечен месечен пораст во денари. Односот на тие два просека навистина дава приближно 70 отсто.
Но тоа не е стапка на раст на платите.
И токму тука е разликата меѓу бројка што е математички изводлива и заклучок што е економски коректен.
А што би покажала посериозна споредба?
За вистинска оценка на економските резултати на двете влади, треба да се споредат најмалку четири показатели: номиналниот раст на платите, реалниот раст на платите, растот на минималната плата и растот на трошоците за живот.
Само тогаш може да се одговори на суштинското прашање:
Дали луѓето денес навистина живеат подобро затоа што платите растат побрзо?
Зашто просечната плата е статистички показател, а животниот стандард е она што останува откако од платата ќе се платат храната, струјата, киријата, кредитот и сите останати сметки.
FACT-CHECK РАЦИН.мк
Тврдење: „Просечната плата во оваа влада расте за 70 отсто побрзо.“
Оценка: ДЕЛУМНО ТОЧНО / МАТЕМАТИЧКИ ТОЧНО, НО ЗАВЕДУВАЧКИ ФОРМУЛИРАНО.
Официјалните податоци на ДЗС ги потврдуваат почетните и крајните износи што можат да ја произведат бројката од околу 70 отсто.
Но 70 отсто не е разлика во стапката на раст на платите. Тоа е разлика меѓу просечниот апсолутен месечен пораст во денари пресметан со методот што го користи премиерот.
А кај пензиите, споредбата мора да го земе предвид и законскиот механизам за нивно усогласување, кој е врзан за движењето на платите и трошоците за живот.
Со други зборови: Мицкоски не ги измислил бројките. Но од нив направил политички манипулативен заклучок којшто математиката не може да го потврди.
Без разлика што во интервјуто вели: Јас лично ја правев оваа анализа. Тоа, очигледно, не е гаранција дека неговите „математички акробации“ мора да бидат прифатени како апсолутна вистина.
