Skip to content
Откако премиерот Христијан Мицкоски повторно ја отвори можноста за предвремени парламентарни избори, политичката сцена влезе во нова изборна пресметка. ВМРО-ДПМНЕ вели дека сака редовни избори во 2028 година, но дека ќе прифати предвремени ако опозицијата ги побара. ДУИ веднаш го прифати предизвикот и побара распуштање на Собранието. СДСМ одбива да му биде „алиби“ на премиерот, додека ВЛЕН го користи прашањето главно за пресметка со ДУИ. Во меѓувреме, суштинското прашање останува: има ли реална политичка причина Македонија да оди на избори порано или изборите стануваат нова тема за одржување на политичката мобилизација?
Најновата политичка игра започна со реченица која на прв поглед звучи едноставно: ако опозицијата сака предвремени избори, Владата е подготвена да оди на избори.
Но зад таа реченица има значително повеќе политика отколку што изгледа.
Христијан Мицкоски истовремено тврди дека граѓаните не сакаат избори, туку реформи и континуитет, дека Владата има четиригодишен мандат до пролетта 2028 година, но и дека ВМРО-ДПМНЕ не би бегала од избори доколку опозицијата ги побара.
Токму оваа двојна порака е суштината на актуелната политичка стратегија.
Власта формално не бара избори.
Но истовремено испраќа порака дека е подготвена за нив.
И со тоа топката ја префрла кај опозицијата.
ВМРО-ДПМНЕ: „Ние не бараме, но подготвени сме да победиме“
Позицијата на ВМРО-ДПМНЕ е стандардна: редовните парламентарни избори се планирани за 2028 година, но ако опозицијата официјално побара предвремени избори, власта нема да се повлече.
Партијата дури ја засили реториката кон СДСМ, обвинувајќи го дека со месеци тврди оти Владата ја губи поддршката, но не се осмелува да побара избори. ВМРО-ДПМНЕ тврди дека СДСМ се плаши од пораз.
Од политички аспект, ова е многу рационална позиција за партија која е убедена дека моментално има предност.
ВМРО-ДПМНЕ не мора да биде иницијатор на изборите.
Доволно е да каже: „Повелете, ако сте сигурни дека сте посилни.“
Со тоа евентуалната одлука за предвремени избори се претвора во тест за опозицијата.
Но постои и друга страна.
Ако власта навистина смета дека има огромна поддршка, тогаш е легитимно да се постави прашањето: зошто воопшто чека опозицијата да побара избори?
Уставно-политичкиот товар за одлуката да се скрати мандатот е пред сè на мнозинството кое го контролира Собранието.
Токму тука се појавува првата политичка контрадикција.
СДСМ: „Нема да му бидеме алиби“
СДСМ, од друга страна, внимателно го избегнува директниот повик за предвремени избори.
Партијата тврди дека Мицкоски самиот ја отвора темата, и дека нема причина опозицијата да му обезбедува алиби со барање за избори.
Од СДСМ велат дека Владата има мнозинство и дека ако премиерот навистина сака избори, може самиот да ги иницира. Во исто време, изборната иницијатива ја поврзуваат со проблемите на Владата – економијата, цените, здравството и јавните финансии.
Ова е политички разбирлива позиција, но не е без ризик за СДСМ.
Зашто ВМРО-ДПМНЕ веќе ја користи воздржаноста како аргумент против опозицијата: „Ако сте толку сигурни дека граѓаните се на ваша страна – зошто не барате избори?“
Тоа е класична политичка стапица.
Ако СДСМ побара избори, ризикува да влезе во изборна трка во момент кој можеби не му одговара.
Ако не ги побара, ВМРО-ДПМНЕ може да продолжи да ја гради тезата дека опозицијата се плаши од соочување со граѓаните.
Затоа СДСМ избира трета стратегија: да ја напаѓа Владата секојдневно, но да не ја прифати изборната агенда што ја поставува премиерот.
ДУИ: „Да го распуштиме Собранието“
Најдиректен одговор даде ДУИ. Откако Мицкоски порача дека е подготвен за избори доколку опозицијата ги побара, ДУИ веднаш одговори: „Го бараме тоа.“
Партијата побара да се утврди најбрзиот уставен рок за избори и порача дека треба да се распушти Собранието и да се одреди датум.
За ДУИ изборите не се само прашање на парламентарен мандат.
Тие се и инструмент за политичко враќање.
Партијата тврди дека Владата го загубила легитимитетот поради, како што наведува, европската изолација, влошувањето на меѓуетничките односи и слабеењето на застапеноста на Албанците во институциите.
Но тука се отвора друга политичка пресметка.
ДУИ не го предизвикува само Мицкоски.
Го предизвикува и ВЛЕН.
ВЛЕН: изборите како битка за албанскиот политички електорат
ВЛЕН досега не се постави како иницијатор на предвремени избори. Наместо директно да го прифати предизвикот, коалицијата го сврте нападот кон ДУИ.
ВЛЕН го обвинува ДУИ дека бара избори за да го прикрие сопствениот изборен пораз и прашува зошто по поразите на локалните избори во раководството на ДУИ немало политичка одговорност.
Тоа е важен детал.
За ВЛЕН, прашањето не е само: „Ќе има ли парламентарни избори?“
Туку: „Кој ќе биде главниот претставник на албанскиот електорат?“
Затоа изборната реторика е истовремено и борба за владина позиција и борба за политичко преживување.
ДУИ сака нови избори затоа што верува дека може да го врати изгубеното.
ВЛЕН не сака да му даде на ДУИ изборна сцена на која би можел да го наметне токму тој наратив.
Што велат аналитичарите?
Политичкиот аналитичар Петар Арсовски оценува дека во моментов предвремените избори најмногу би му одговарале на ВМРО-ДПМНЕ, а евентуално и на ДУИ.
Но неговата клучна забелешка е друга: во моментов нема разумен мотив за предвремени избори.
Арсовски смета дека ако се оди на предвремени избори, треба да постои конкретен политички проблем кој може да се реши единствено преку избори.
Тоа може да биде сериозна политичка криза, блокада на Собранието, внатрешна коалициска криза или голем надворешнополитички проблем. Без таков „тригер“, изборите би можеле да бидат доживеани од граѓаните како политички маневар.
И токму тука е најважната аналитичка точка.
Кој проблем денес Македонија не може да го реши со работа на институциите, а мора да го реши со избори?
Засега одговорот не е очигледен.
Дали изборите стануваат политички алиби?
Ова е, според мене, суштината на целата приказна.
Во Македонија изборите одамна не се само механизам за промена или потврда на власта.
Тие се и политички календар.
Кога партиите зборуваат за избори, вниманието на јавноста се поместува од прашањето: „Што направи Владата?“
кон: „Кој ќе победи ако има избори?“
Тоа е огромна разлика.
И токму затоа темата за предвремени избори може да биде многу корисна за секоја партија, дури и кога реална намера за избори нема.
Со изборите како главна тема, политичарите повторно добиваат простор за: конференции за печат, партиски соопштенија, напади врз противникот, анкети, рејтинзи, коалициски калкулации, предизборни ветувања.
А сето тоа го потиснува прашањето за резултатите од владеењето.
И тука критиката кон Владата е неизбежна
Владата на Мицкоски е во третата година од мандатот.
Тоа значи дека периодот во кој може да се повикува на „наследени проблеми“ постепено се намалува.
Граѓаните веќе имаат право да бараат отчет за резултатите, а не само за плановите.
Економскиот раст, цените, платите, јавниот долг, здравството, европската интеграција, борбата против корупцијата, функционирањето на институциите – тоа се темите на кои Владата треба да одговара.
Но кога политичкиот простор ќе се наполни со прашањето „ќе има ли избори?“, фокусот лесно се префрла од учинокот кон политичката математика.
Тоа може да ѝ одговара на власта.
Но може да ѝ одговара и на опозицијата.
Затоа што и опозицијата добива можност наместо да понуди конкретна алтернатива, повторно да се позиционира како „следната власт“.
А граѓанинот повторно останува со истото прашање: „Добро, а што ќе биде подобро за мене?“
